Sevr Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Türk milletinin "tam bağımsızlık" ilkesine aykırı olduğu için en şiddetli tepkiyi göstermesine neden olmuştur?
A) Doğu Anadolu'da iki yeni devlet kurulması
B) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması
C) Kapitülasyonların genişletilerek devam ettirilmesi
D) İstanbul'un Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalması
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Sevr Antlaşması'nın maddeleri üzerinden Türk milletinin "tam bağımsızlık" ilkesine verdiği önemi anlamamızı istiyor. Tam bağımsızlık, bir devletin kendi toprakları üzerinde egemenliğini tam olarak kullanabilmesi, iç ve dış işlerinde hiçbir kısıtlamaya tabi olmaması, ekonomik, siyasi, hukuki ve askeri alanlarda kendi kararlarını alabilmesi demektir. Şimdi seçenekleri bu ilke doğrultusunda inceleyelim:
- A) Doğu Anadolu'da iki yeni devlet kurulması: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü doğrudan hedef almaktadır. Kendi toprakları üzerinde başka devletlerin kurulmasına izin vermek, bir devletin egemenliğinden ve dolayısıyla tam bağımsızlığından vazgeçmesi anlamına gelir. Bu, kesinlikle bağımsızlığa aykırıdır ve büyük tepki çeker.
- B) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması: Bir devletin kendi güvenliğini sağlayacak, sınırlarını koruyacak ve iç düzenini temin edecek güçlü bir orduya sahip olamaması, o devletin savunma gücünü elinden alır. Dış müdahalelere açık hale gelmesi demektir. Bu da tam bağımsızlık ilkesine aykırıdır ve şiddetli tepkiye yol açar.
- C) Kapitülasyonların genişletilerek devam ettirilmesi: Kapitülasyonlar, yabancılara tanınan ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklardır. Osmanlı Devleti'nin uzun yıllar boyunca ekonomik ve hukuki bağımsızlığını kısıtlamış, yabancıların iç işlerine karışmasına zemin hazırlamıştır. Bu ayrıcalıkların sadece devam ettirilmesi değil, bir de "genişletilmesi" demek, devletin kendi toprakları üzerinde vergi toplama, yargılama yapma ve ekonomik politikalar belirleme yetkisini tamamen kaybetmesi anlamına gelir. Bir devletin ekonomik ve hukuki bağımsızlığı olmadan siyasi bağımsızlığı da tam olamaz. Mustafa Kemal Atatürk'ün de belirttiği gibi, "Tam bağımsızlık demek, ekonomik bağımsızlık demektir." Bu madde, devletin ekonomik ve hukuki varlığını tamamen yabancıların kontrolüne bırakacağı için tam bağımsızlık ilkesine en temel ve en kapsamlı aykırılıklardan biridir.
- D) İstanbul'un Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalması: Bu madde, diğer maddelerin aksine, Osmanlı Devleti için bir "taviz" niteliğindedir. Yani, İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u tamamen işgal etme veya başka bir devlete verme niyetlerine karşılık, şehrin Osmanlı'da kalmasına "izin verilmesi" anlamına gelir. Ancak bu izin, belirli şartlara bağlanmış ve her an geri alınabilecek bir tehdit altında tutulmuştur. Dolayısıyla, bu madde bağımsızlığı kısıtlayan değil, kısıtlamanın bir kısmından vazgeçilmesi gibi görünse de, diğer seçenekler kadar doğrudan ve yıkıcı bir bağımsızlık ihlali değildir.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, Sevr Antlaşması'nın tüm maddeleri Türk milletinin bağımsızlık anlayışına aykırıdır ve hepsi tepki çekmiştir. Ancak "tam bağımsızlık" ilkesinin en temel unsurlarından biri olan ekonomik ve hukuki bağımsızlığı tamamen ortadan kaldıran, devletin kendi toprakları üzerinde kendi kurallarını uygulama yeteneğini yok eden madde, kapitülasyonların genişletilerek devam ettirilmesidir. Bu durum, devletin adeta yabancıların bir sömürgesi haline gelmesi anlamına geleceği için en şiddetli tepkiye neden olmuştur.
Cevap C seçeneğidir.
