1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, haber kipi eklerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) Yarın sinemaya gidelim.Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru çözebilmek için öncelikle fiil kiplerini, özellikle de haber kipleri ile dilek kipleri arasındaki farkı çok iyi anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
Fiil Kipleri Nedir? Fiillerin zaman, dilek, şart, istek, emir gibi anlamlar kazanmasını sağlayan eklere kip ekleri denir. Türkçede iki ana fiil kipi grubu vardır:
1. Haber (Bildirme) Kipleri: Fiile zaman anlamı katan kiplerdir. Fiilin ne zaman (geçmişte, şimdi, gelecekte veya her zaman) yapıldığını bildirirler. Başlıca ekleri şunlardır: -dı/-di (Görülen Geçmiş Zaman), -mış/-miş (Duyulan Geçmiş Zaman), -yor (Şimdiki Zaman), -acak/-ecek (Gelecek Zaman), -r/-ar/-er (Geniş Zaman).
2. Dilek (Tasarlama) Kipleri: Fiile zaman anlamı katmayan, fiilin yapılışına bir dilek, şart, gereklilik veya emir anlamı katan kiplerdir. Başlıca ekleri şunlardır: -malı/-meli (Gereklilik Kipi), -sa/-se (Şart Kipi), -a/-e (İstek Kipi), Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve fiillerin hangi kiplerle çekimlendiğini bulalım:
Buradaki fiil "gidelim"dir. Fiilin kökü "git-"tir. "-e" eki istek kipi ekidir. İstek kipi ise bir dilek kipidir.
Buradaki fiil "oku"dur. Fiilin kökü "oku-"dur. Bu fiil, 2. tekil şahıs için emir kipiyle çekimlenmiştir (eki yoktur, sadece şahıs ekiyle anlaşılır). Emir kipi de bir dilek kipidir.
Buradaki fiil "gitmiş"tir. Fiilin kökü "git-"tir. "-miş" eki duyulan geçmiş zaman ekidir. Duyulan geçmiş zaman eki ise bir haber kipidir. Bu cümlede fiil, haber kipi eklerinden biriyle çekimlenmiştir.
Buradaki fiil "uyansak"tır. Fiilin kökü "uyan-"dır. "-sa" eki şart kipi ekidir. Şart kipi de bir dilek kipidir.
Bu durumda, fiilin haber kipi eklerinden biriyle çekimlendiği cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
