🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo test 2 - Ders Notu
Sevgili 7. sınıf öğrencileri, bu ders notu, 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel fen bilimleri konularını sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Vücudumuzdaki sistemler ile kuvvet ve enerji konularına odaklanarak, sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmayı hedefliyoruz.
📌 Destek ve Hareket Sistemi
Vücudumuza şekil veren, hareket etmemizi sağlayan ve iç organlarımızı koruyan sistemdir. Temel olarak kemikler, eklemler ve kaslardan oluşur.
- Kemikler: Vücudun çatısını oluşturur, organları korur ve mineralleri depolar. Uzun, kısa, yassı ve düzensiz şekilli kemikler bulunur.
- Eklemler: Kemiklerin birleştiği yerlerdir. Hareketli (kol, bacak), yarı oynar (omurga) ve oynamaz (kafatası) olmak üzere üçe ayrılır.
- Kaslar: Kemiklere bağlanarak veya iç organların yapısında bulunarak hareketi sağlar. Çizgili (istemli), düz (istemsiz) ve kalp kası (istemsiz) olmak üzere üç çeşittir.
💡 İpucu: Destek ve hareket sisteminin sağlığı için düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek (özellikle kalsiyum ve D vitamini) çok önemlidir.
📌 Sindirim Sistemi
Yediğimiz besinlerin vücudumuz tarafından kullanılabilir hale gelmesi için parçalanmasını sağlayan sistemdir. Hem fiziksel (mekanik) hem de kimyasal sindirim gerçekleşir.
- Fiziksel Sindirim: Besinlerin çiğneme, kas hareketleri gibi yöntemlerle küçük parçalara ayrılmasıdır. Kimyasal yapısı değişmez.
- Kimyasal Sindirim: Besinlerin enzimler yardımıyla daha küçük moleküllere ayrılmasıdır. Kimyasal yapısı değişir.
- Sindirim Organları: Ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs.
- Yardımcı Organlar: Karaciğer (safra üretir) ve Pankreas (sindirim enzimleri üretir).
- Besinlerin Sindirimi:
- Karbonhidrat: Ağızda başlar, ince bağırsakta biter.
- Protein: Midede başlar, ince bağırsakta biter.
- Yağ: İnce bağırsakta başlar ve biter (safra yardımıyla fiziksel, enzimlerle kimyasal).
⚠️ Dikkat: Su, vitamin ve mineraller sindirime uğramadan doğrudan kana geçer.
📌 Dolaşım Sistemi
Vücudumuzda kanı taşıyarak besin, oksijen ve atık maddelerin taşınmasını sağlayan sistemdir. Kalp, damarlar ve kan olmak üzere üç temel bölümden oluşur.
- Kalp: Kanı vücuda pompalayan kaslı bir organdır. İki kulakçık ve iki karıncıktan oluşur.
- Damarlar: Kanı taşıyan boru benzeri yapılardır. Atardamarlar (kanı kalpten taşır), toplardamarlar (kanı kalbe getirir) ve kılcal damarlar (madde alışverişi yapar) bulunur.
- Kan: Vücudumuzdaki tek sıvı dokudur. Kan hücreleri (alyuvar, akyuvar, kan pulcukları) ve kan plazmasından oluşur.
- Küçük Dolaşım: Kirli kanın kalpten akciğerlere gidip temizlenerek tekrar kalbe dönmesidir.
- Büyük Dolaşım: Temiz kanın kalpten tüm vücuda dağılıp kirlenerek tekrar kalbe dönmesidir.
💡 İpucu: Dolaşım sisteminin sağlığı için düzenli spor yapmak, sigara ve alkolden uzak durmak, dengeli beslenmek önemlidir.
📌 Solunum Sistemi
Canlıların yaşaması için gerekli olan oksijenin alınmasını ve oluşan karbondioksitin dışarı atılmasını sağlayan sistemdir.
- Solunum Organları: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerler.
- Nefes Alma: Diyafram kası kasılır ve düzleşir, kaburgalar arası kaslar kasılır, göğüs boşluğu genişler, akciğerlere hava dolar.
- Nefes Verme: Diyafram kası gevşer ve kubbeleşir, kaburgalar arası kaslar gevşer, göğüs boşluğu daralır, akciğerlerdeki hava dışarı atılır.
- Gaz Alışverişi: Akciğerlerdeki alveollerde oksijen kana geçerken, karbondioksit kandan alveollere geçerek dışarı atılır.
⚠️ Dikkat: Solunum yolu hastalıklarından korunmak için temiz havada bulunmak ve sigara dumanından uzak durmak önemlidir.
📌 Boşaltım Sistemi
Vücutta oluşan atık maddelerin (idrar, ter, dışkı vb.) dışarı atılmasını sağlayan sistemdir. Böbrekler bu sistemin en önemli organıdır.
- Boşaltım Organları:
- Böbrekler: Kanı süzerek idrarı oluşturur. Bel bölgesinde, fasulye şeklindedir.
- İdrar Boruları (Üreter): İdrarı böbreklerden idrar kesesine taşır.
- İdrar Kesesi: İdrarı geçici olarak depolar.
- İdrar Kanalı (Üretra): İdrarın vücuttan dışarı atılmasını sağlar.
- Diğer Boşaltıma Yardımcı Organlar:
- Akciğerler: Karbondioksit ve su buharı atar.
- Deri: Terleme yoluyla su ve tuz atar.
- Kalın Bağırsak: Sindirilemeyen besin atıklarını dışkı olarak atar.
💡 İpucu: Böbrek sağlığı için bol su içmek, tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden kaçınmak çok önemlidir.
📌 Kuvvet, İş ve Enerji İlişkisi
Fizikte iş, enerji ve kuvvet birbirleriyle yakından ilişkilidir. Bir cisim üzerinde iş yapıldığında, o cismin enerjisi değişir.
- İş (W): Bir cisme uygulanan kuvvetin, cismi kendi doğrultusunda hareket ettirmesidir. Fiziksel anlamda iş yapılabilmesi için kuvvet ve hareketin aynı doğrultuda olması gerekir.
- İş Formülü: İş = Kuvvet x Yol ($W = F \times x$).
- Birimleri: İş (Joule - J), Kuvvet (Newton - N), Yol (metre - m).
- Enerji: İş yapabilme yeteneğidir. Enerji de iş gibi Joule (J) birimiyle ölçülür.
- Kinetik Enerji ($E_k$): Cismin hareketinden dolayı sahip olduğu enerjidir.
- Formül: $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ (m: kütle, v: hız).
- Hız arttıkça veya kütle arttıkça kinetik enerji artar.
- Potansiyel Enerji ($E_p$): Cismin konumundan veya durumundan dolayı sahip olduğu enerjidir.
- Çekim Potansiyel Enerjisi: Cismin yerden yüksekliğinden dolayı sahip olduğu enerji.
- Formül: $E_p = mgh$ (m: kütle, g: yer çekimi ivmesi, h: yükseklik).
- Yükseklik arttıkça veya kütle arttıkça çekim potansiyel enerji artar.
⚠️ Dikkat: Bir cismi yukarı kaldırmak iş yapmaktır, ancak sabit hızla düz yolda taşımak fiziksel anlamda iş değildir (kuvvet yukarı, hareket ileri olduğu için).
📌 Enerji Dönüşümleri ve Enerji Kaynakları
Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşebilir.
- Enerji Dönüşümleri:
- Yukarıdan düşen top: Çekim potansiyel enerji $\rightarrow$ Kinetik enerji.
- Lambanın yanması: Elektrik enerjisi $\rightarrow$ Işık ve ısı enerjisi.
- Yemek yemek: Kimyasal enerji $\rightarrow$ Vücudun hareket etmesi için kinetik enerji.
- Enerji Korunumu: Evrendeki toplam enerji miktarı sabittir. Enerji dönüşümlerinde enerji kaybolmaz, sadece şekil değiştirir.
- Enerji Kaynakları:
- Yenilenebilir Enerji Kaynakları: Güneş, rüzgar, su (hidroelektrik), jeotermal (yer ısısı), biyokütle. Doğada tükenmeyen veya kendini yenileyebilen kaynaklardır. Çevre dostudurlar.
- Yenilenemeyen Enerji Kaynakları: Kömür, petrol, doğalgaz, nükleer enerji. Oluşmaları milyonlarca yıl sürer ve tükenme riski vardır. Çevreye zararlı atıkları olabilir.
💡 İpucu: Enerji tasarrufu, hem bütçemize hem de gezegenimize faydalıdır. Gereksiz yanan lambaları kapatmak, toplu taşıma kullanmak gibi basit adımlarla enerji tasarrufu yapabiliriz.
