🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 3" sınavında karşılaşabileceğiniz temel konuları özetlemektedir. Sınavınızda özellikle hücre ve bölünmeler ile kuvvet ve enerji konularındaki bilgilerinizi kullanmanız gerekecek.
📌 Hücre ve Organelleri
Canlıların en küçük yapı birimi olan hücre, yaşamın temelidir. Bitki ve hayvan hücreleri arasında bazı farklılıklar bulunur.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, madde giriş çıkışını kontrol eder. Seçici geçirgendir.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan maddedir. Organeller burada bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. Canlılık faaliyetlerini ve bölünmeyi kontrol eder. Kalıtsal madde (DNA) burada yer alır.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir. Besinleri oksijenle yakarak enerji (ATP) üretir.
- Ribozom: Protein sentezinin yapıldığı yerdir. Tüm hücrelerde bulunur.
- Endoplazmik Retikulum: Hücre içi madde taşınmasında görevlidir.
- Lizozom: Hücre içi sindirimden sorumludur (Hayvan hücrelerinde ve ilkel bitki hücrelerinde bulunur).
- Koful: Hücrede atık maddeleri depolar, su dengesini sağlar. Bitki hücrelerinde büyük ve az, hayvan hücrelerinde küçük ve çoktur.
- Golgi Cisimciği: Salgı maddelerinin üretimi, paketlenmesi ve depolanmasında görevlidir.
- Sentrozom: Hücre bölünmesinde görevlidir (Hayvan hücrelerinde bulunur).
- Kloroplast: Fotosentez yaparak besin ve oksijen üretir (Bitki hücrelerinde bulunur). Yeşil renklidir.
- Hücre Duvarı: Bitki hücrelerine dayanıklılık ve şekil verir. Tam geçirgendir (Bitki hücrelerinde bulunur).
💡 İpucu: Bitki hücrelerinde hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunurken; hayvan hücrelerinde lizozom ve sentrozom bulunur. Hücre zarı her ikisinde de vardır!
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz bölünme, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yaraların onarımını sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir.
- Bir ana hücreden, birbirinin tıpatıp aynısı olan iki yeni yavru hücre oluşur.
- Kromozom sayısı değişmez. ($2n \rightarrow 2n$)
- Vücut hücrelerinde görülür.
- Tek aşamada gerçekleşir.
- Kalıtsal çeşitlilik sağlamaz.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme sonucunda oluşan hücrelerin hem kromozom sayısı hem de kalıtsal yapısı ana hücre ile aynıdır.
📌 Mayoz Bölünme
Mayoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumunu sağlayan özel bir hücre bölünmesidir.
- Bir ana hücreden, kalıtsal yapısı farklı dört yeni yavru hücre oluşur.
- Kromozom sayısı yarıya iner. ($2n \rightarrow n$)
- Eşey ana hücrelerinde (üreme ana hücrelerinde) görülür.
- İki aşamada (Mayoz I ve Mayoz II) gerçekleşir.
- Kalıtsal çeşitlilik sağlar. Bu çeşitlilik, türlerin değişen çevre koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olur.
💡 İpucu: Mayoz bölünme sayesinde türlerin kromozom sayısı nesiller boyu sabit kalır ve kalıtsal çeşitlilik sağlanır.
📌 Kuvvet ve Enerji
Fizikte kuvvet ve enerji, evrendeki olayları anlamak için temel kavramlardır.
📌 Kuvvet
Kuvvet, duran bir cismi hareket ettirebilen, hareket halindeki bir cismi durdurabilen, yönünü, doğrultusunu veya hızını değiştirebilen, cisimlerde şekil değişikliği yapabilen bir etkidir.
- Kuvvet vektörel bir büyüklüktür; yani yönü, doğrultusu ve büyüklüğü vardır.
- Birimi Newton (N)'dur.
- Bileşke Kuvvet (Net Kuvvet): Bir cisme etki eden birden fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapan kuvvettir.
- Aynı yönlü kuvvetler toplanır, zıt yönlü kuvvetler çıkarılır.
- Sürtünme Kuvveti: Hareketli cisimlerin hareketini zorlaştıran veya durdurmaya çalışan, yüzeyler arasında oluşan kuvvettir. Her zaman harekete zıt yöndedir.
⚠️ Dikkat: Sürtünme kuvveti her zaman hareketi engellemeye çalışır, ancak her zaman zararlı değildir. Örneğin, yürümemizi, arabaların durmasını sağlar.
📌 Kütle ve Ağırlık
Kütle ve ağırlık kavramları karıştırılabilir, ancak farklı şeylerdir.
- Kütle: Bir cismin madde miktarıdır. Değişmeyen bir büyüklüktür. Birimi kilogram (kg) veya gram (g)'dır. Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Ağırlık: Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir. Yer çekimi ivmesine bağlı olarak değişir. Birimi Newton (N)'dur. Dinamometre ile ölçülür.
- Ağırlık formülü: $Ağırlık = Kütle \times Yer \ Çekimi \ İvmesi$ veya $G = m \times g$.
- Yer çekimi ivmesi, Dünya'da yaklaşık $9.8 \ m/s^2$ (genellikle $10 \ m/s^2$ olarak alınır). Ay'da ise Dünya'dakinin yaklaşık $\frac{1}{6}$'sı kadardır.
💡 İpucu: Bir dağcının kütlesi Everest'in tepesinde de, deniz seviyesinde de aynıdır. Ancak ağırlığı, yer çekimi ivmesi azaldığı için Everest'in tepesinde daha az olacaktır.
📌 Enerji Türleri
Enerji, iş yapabilme yeteneğidir. Farklı enerji türleri vardır.
- Kinetik Enerji: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Cismin kütlesi ve sürati arttıkça kinetik enerjisi de artar.
- Kinetik enerji formülü: $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ ($m$: kütle, $v$: sürat).
- Potansiyel Enerji: Cisimlerin konumları veya esnekliklerinden dolayı depoladıkları enerjidir.
- Yer Çekimi Potansiyel Enerjisi: Bir cismin yerden yüksekliği nedeniyle sahip olduğu enerjidir. Yükseklik ve kütle arttıkça artar.
- Yer çekimi potansiyel enerji formülü: $E_p = mgh$ ($m$: kütle, $g$: yer çekimi ivmesi, $h$: yükseklik).
- Esneklik Potansiyel Enerjisi: Esnek cisimlerin (yay, lastik vb.) sıkıştırılması veya gerilmesi sonucunda depoladığı enerjidir.
⚠️ Dikkat: Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşebilir. Buna "Enerjinin Korunumu Yasası" denir.
