Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarından biri değildir?
A) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
B) Kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi
C) Güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın azalması
D) Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması
E) Akdeniz ikliminin etkili olması
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle "matematik konum" kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Türkiye'nin matematik konumu, Dünya üzerindeki enlem ve boylam dereceleriyle ifade edilir. Türkiye, 36° - 42° Kuzey enlemleri ile 26° - 45° Doğu boylamları arasında yer alır. Bu enlem ve boylam değerlerinin doğrudan ortaya çıkardığı sonuçlara matematik konumun sonuçları deriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması: Türkiye'nin orta kuşakta (36° - 42° Kuzey enlemleri) yer alması, yani Ekvator ile kutup dairesi arasında bulunması, dört mevsimin belirgin olarak yaşanmasının temel nedenidir. Bu durum, doğrudan matematik konumumuzun bir sonucudur.
- B) Kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi: Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı küçülür. Türkiye de Kuzey Yarımküre'de yer aldığı için, güneyden kuzeye doğru gidildikçe (yani enlem derecesi büyüdükçe) güneş ışınlarının geliş açısı küçülür. Bu da matematik konumun bir sonucudur.
- C) Güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın azalması: Güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesiyle doğrudan bağlantılı olarak, güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklıklar genellikle azalır. Bu durum da enlemin (matematik konumun) bir etkisidir.
- D) Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması: Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe ortalama yükseltinin artması, ülkenin jeolojik yapısı, dağların uzanışı ve tektonik hareketlerle ilgili bir durumdur. Bu, ülkenin özel konumu (yer şekilleri) ile ilgilidir, enlem ve boylam derecelerinin doğrudan bir sonucu değildir. Yani matematik konumla açıklanamaz.
- E) Akdeniz ikliminin etkili olması: Akdeniz iklimi, genellikle 30° - 40° enlemleri arasında görülen bir iklim tipidir. Türkiye'nin 36° - 42° Kuzey enlemleri arasında yer alması, Akdeniz ikliminin ülkemizin güney ve batı kıyılarında etkili olmasında önemli bir faktördür. Bu da matematik konumun bir sonucudur.
Görüldüğü gibi, A, B, C ve E seçenekleri Türkiye'nin matematik konumu (enlem ve boylam) ile doğrudan ilişkilidir. Ancak D seçeneği, ülkenin yer şekilleri ve jeolojik yapısıyla ilgili olup, özel konumunun bir sonucudur.
Cevap D seçeneğidir.
