Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, yer kabuğunu şekillendiren kuvvetleri ve bu kuvvetlerin oluşturduğu yer şekillerini anlamamız gerekiyor. Yer şekillerini oluşturan kuvvetler temel olarak ikiye ayrılır:
- İç Kuvvetler: Enerjisini yerin iç kısmından (magmadan) alan, yer kabuğunu yükseltici, kıvırıcı, kırıcı ve volkanik faaliyetlerle şekillendiren kuvvetlerdir. (Örnek: Dağ oluşumu, kıta oluşumu, volkanizma, depremler)
- Dış Kuvvetler: Enerjisini Güneş'ten alan, yer kabuğunu aşındırıcı, taşıyıcı ve biriktirici faaliyetlerle şekillendiren kuvvetlerdir. (Örnek: Akarsular, rüzgarlar, buzullar, dalgalar, yeraltı suları)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Grabenler: Yer kabuğundaki gerilme kuvvetleri sonucu oluşan fay hatları boyunca, iki yükselen blok (horst) arasında kalan çökmüş alçak kısımlardır. Bu oluşum tamamen yerin iç yapısından kaynaklanan tektonik hareketler (iç kuvvetler) sonucudur.
- B) Horstlar: Grabenlerin tam tersi olarak, yer kabuğundaki gerilme kuvvetleri sonucu oluşan fay hatları boyunca, iki çöken blok (graben) arasında kalan yükselmiş yüksek kısımlardır. Bu da iç kuvvetler sonucudur.
- C) Falezler (Yalıyar): Dalgaların kıyıları aşındırması sonucu oluşan dik uçurumlardır. Dalgalar, dış kuvvetlerden biridir. Dolayısıyla falezler dış kuvvetler sonucu oluşur.
- D) Kalker platoları: Kalker (kireçtaşı) gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu arazilerin, tektonik hareketlerle (iç kuvvet) yükselmesi ve daha sonra akarsular tarafından (dış kuvvet) derin bir şekilde yarılmasıyla oluşan geniş düzlüklerdir. Oluşumunda hem iç hem de dış kuvvetler etkili olsa da, plato yapısının temelini oluşturan yükselme hareketi iç kuvvettir.
- E) Kırgıbayır (Badlands): Bitki örtüsünden yoksun, eğimli arazilerde sel suları ve akarsuların toprağı ve yumuşak kayaçları şiddetli bir şekilde aşındırmasıyla oluşan, girintili çıkıntılı, yarıklarla dolu, engebeli arazilerdir. Bu oluşum tamamen akarsu ve sel sularının aşındırıcı etkisi (dış kuvvetler) sonucudur.
Seçenekleri incelediğimizde, Grabenler, Horstlar ve Kalker platolarının oluşumunda temel olarak iç kuvvetlerin veya hem iç hem dış kuvvetlerin birlikte etkili olduğunu görüyoruz. Falezler ve Kırgıbayır ise tamamen dış kuvvetlerin etkisiyle oluşur. Ancak, kırgıbayırlar, akarsu ve sel sularının aşındırma gücünü en belirgin şekilde gösteren, karakteristik bir dış kuvvet yer şeklidir.
Bu nedenle, dış kuvvetler sonucu oluşan yer şekillerinden biri olan Kırgıbayır doğru cevaptır.
Cevap E seçeneğidir.
