11. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı 4. senaryo meb Test 1

Osmanlı Devleti'nde Ekber ve Erşed sistemi ile amaçlanan temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

A) Veraset kavgalarını önlemek
B) Devletin gelirlerini artırmak
C) Orduyu güçlendirmek
D) Eğitim sistemini geliştirmek
E) Adaleti sağlamak

Merhaba sevgili öğrenciler! Osmanlı Devleti'nde taht kavgaları, devletin kuruluşundan itibaren önemli bir sorun olmuştur. Bu sorunu çözmek ve devletin istikrarını sağlamak amacıyla zaman zaman farklı uygulamalara gidilmiştir. İşte Ekber ve Erşed sistemi de bu uygulamalardan biridir. Şimdi bu sistemi ve amacını adım adım inceleyelim:

• Osmanlı'da Veraset Sistemi Öncesi Durum: Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinde tahta kimin geçeceği konusunda net bir kural yoktu. "Ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı hakimdi. Bu durum, her şehzadenin tahtta hak iddia etmesine ve sık sık taht kavgaları yaşanmasına neden oluyordu. Fatih Sultan Mehmet döneminde çıkarılan "Kardeş Katli Yasası" bile bu kavgaları tamamen bitirememiş, sadece tahta çıkanın diğer şehzadeleri bertaraf etmesini yasal hale getirmişti. Bu durum hem şehzadelerin hayatına mal oluyor hem de devletin iç huzurunu ve gücünü olumsuz etkiliyordu.

• Ekber ve Erşed Sisteminin Ortaya Çıkışı: Bu taht kavgalarını ve kardeş katlini sona erdirmek, devletin devamlılığını ve istikrarını sağlamak amacıyla Sultan I. Ahmed döneminde (17. yüzyıl başları) Ekber ve Erşed sistemi getirildi.

• "Ekber" Ne Demek?: "Ekber", Arapça kökenli bir kelime olup "en büyük", "en yaşlı" anlamına gelir. Bu sisteme göre, hanedanın hayatta olan en yaşlı ve tecrübeli üyesi tahta geçecekti. Artık taht babadan oğula geçmek zorunda değildi; amca, kardeş gibi daha yaşlı hanedan üyeleri de tahta çıkabilirdi.

• "Erşed" Ne Demek?: "Erşed" ise "en akıllı", "en olgun", "en bilgili" anlamına gelir. Yani sadece en yaşlı olmak yetmiyor, aynı zamanda devlet yönetimi için gerekli olgunluğa ve akla da sahip olmak gerekiyordu.

• Sistemin Temel Amacı: Ekber ve Erşed sistemi, tahta geçişi belirli bir kurala bağlayarak belirsizliği ortadan kaldırmayı hedefledi. Böylece, şehzadeler arasındaki amansız rekabetin ve taht kavgalarının önüne geçilerek, devletin iç karışıklıklardan korunması amaçlandı. Bu sistemle birlikte şehzadeler sancağa gönderilmek yerine sarayda "kafes" adı verilen özel bölümlerde tutulmaya başlandı. Bu durumun olumsuz sonuçları olsa da, taht kavgalarını büyük ölçüde engellediği bir gerçektir.

• Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

  • A) Veraset kavgalarını önlemek: Yukarıda da açıkladığımız gibi, Ekber ve Erşed sisteminin doğrudan ve temel amacı, taht kavgalarını (veraset kavgalarını) engellemektir. Bu, sistemin ortaya çıkış nedenidir.
  • B) Devletin gelirlerini artırmak: Bu sistemin devletin gelirleriyle doğrudan bir ilgisi yoktur. Gelir artışı için farklı ekonomik politikalar uygulanır.
  • C) Orduyu güçlendirmek: Veraset kavgalarının önlenmesi dolaylı olarak devletin genel gücünü artırabilir ancak Ekber ve Erşed sisteminin doğrudan amacı orduyu güçlendirmek değildir. Ordunun güçlendirilmesi için askeri reformlar yapılır.
  • D) Eğitim sistemini geliştirmek: Ekber ve Erşed sistemi, eğitim sistemiyle ilgili bir düzenleme değildir. Eğitim sisteminin geliştirilmesi için medreseler, okullar gibi kurumlar üzerinde çalışılır.
  • E) Adaleti sağlamak: Bu sistem, tahtta hak iddia edenler arasında bir düzen getirerek bir tür "adalet" sağlamış olsa da, genel anlamda adaleti sağlamak (hukuk, yargı vb.) bu sistemin birincil hedefi değildir.

Bu bilgiler ışığında, Ekber ve Erşed sisteminin en temel ve birincil amacının veraset kavgalarını önlemek olduğu açıkça görülmektedir.

Cevap A seçeneğidir.