Lak operonu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Laktoz varlığında represör protein operatore bağlanır.
B) Laktoz yokluğunda transkripsiyon gerçekleşir.
C) Lak operonu sadece ökaryotik hücrelerde bulunur.
D) Laktoz varlığında represör protein laktoza bağlanır ve operatörden ayrılır.
E) Lak operonu glikoz metabolizmasını düzenler.
Lak operonu sorusunu adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- Lak Operonu Nedir?: Lak operonu, E. coli gibi bakterilerde laktoz metabolizmasını kontrol eden bir gen grubudur. Yani, bakteri laktozu enerji kaynağı olarak kullanabiliyorsa, bu operon sayesinde gerekli enzimleri üretir.
- Operonun Temel Bileşenleri:
- Promoter (P): RNA polimerazın bağlanıp transkripsiyonu başlatabileceği bölge.
- Operatör (O): Represör proteinin bağlandığı bölge.
- Yapısal Genler (lacZ, lacY, lacA): Laktozu metabolize eden enzimleri kodlayan genler.
- Represör (lacI): Operatöre bağlanarak transkripsiyonu engelleyen protein.
- Laktoz Varlığında Ne Olur?:
- Laktoz ortamda bulunduğunda, laktoz molekülü represör proteine bağlanır.
- Represör proteine bağlanan laktoz, represörün şeklini değiştirir.
- Şekli değişen represör, operatöre bağlanamaz hale gelir.
- Represör operatörden ayrılınca, RNA polimeraz promotere bağlanabilir ve yapısal genlerin transkripsiyonu başlar. Böylece laktozu sindiren enzimler üretilir.
- Laktoz Yokluğunda Ne Olur?:
- Laktoz ortamda yoksa, represör protein operatöre bağlanır.
- Represörün operatöre bağlanması, RNA polimerazın promotere bağlanmasını engeller.
- Bu durumda yapısal genlerin transkripsiyonu gerçekleşmez ve laktozu sindiren enzimler üretilmez.
- Şıkları İnceleyelim:
- A) Laktoz varlığında represör protein operatore bağlanır.: Yanlış. Laktoz varlığında represör proteine bağlanır, operatöre değil.
- B) Laktoz yokluğunda transkripsiyon gerçekleşir.: Yanlış. Laktoz yokluğunda represör operatöre bağlanır ve transkripsiyonu engeller.
- C) Lak operonu sadece ökaryotik hücrelerde bulunur.: Yanlış. Lak operonu prokaryotik hücrelerde (bakterilerde) bulunur.
- D) Laktoz varlığında represör protein laktoza bağlanır ve operatörden ayrılır.: Doğru. Laktoz, represöre bağlanarak onun operatörden ayrılmasına neden olur ve transkripsiyon başlar.
- E) Lak operonu glikoz metabolizmasını düzenler.: Yanlış. Lak operonu laktoz metabolizmasını düzenler. Bakteri öncelikle glikozu tercih eder.
Bu nedenle, doğru cevap D seçeneğidir.
