I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti'nin imzaladığı hangi antlaşma, devletin varlığını sona erdirme amacı taşımıştır?
A) Sevr Antlaşması
B) Mondros Ateşkes Antlaşması
C) Lozan Barış Antlaşması
D) Brest-Litovsk Antlaşması
E) Berlin Antlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soru, I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı zorlu durumu ve imzalamak zorunda kaldığı antlaşmaları anlamamızı istiyor. Özellikle, devletin varlığını sona erdirme amacı taşıyan antlaşmayı bulmamız gerekiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sevr Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarından biri olarak 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Antlaşmanın hükümleri son derece ağırdı ve Osmanlı Devleti'nin topraklarını büyük ölçüde parçalayarak, devlete sadece küçük bir Anadolu toprak parçası bırakmayı öngörüyordu. Boğazlar uluslararası bir komisyonun kontrolüne bırakılıyor, Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan ve özerk bir Kürdistan kurulması planlanıyor, İzmir ve çevresi Yunanistan'a veriliyor, Güney Anadolu'da Fransız ve İtalyan nüfuz bölgeleri oluşturuluyordu. Bu maddeler, Osmanlı Devleti'nin egemenliğini tamamen ortadan kaldırmayı ve devletin varlığına fiilen son vermeyi amaçlıyordu. Ancak, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başlaması ve başarıya ulaşması nedeniyle bu antlaşma hiçbir zaman tam olarak uygulanamamış ve Türk Milleti tarafından reddedilmiştir.
- B) Mondros Ateşkes Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yenilgiyi kabul ederek imzaladığı bir ateşkes antlaşmasıdır (30 Ekim 1918). Ateşkes, savaşın fiilen sona ermesini sağlamış, İtilaf Devletleri'ne Osmanlı topraklarını işgal etme hakkı tanımış ve ordunun terhisini öngörmüştür. Mondros, Osmanlı Devleti'nin savunmasız kalmasına ve topraklarının işgaline zemin hazırlamış olsa da, doğrudan devletin varlığını sona erdirme amacı taşıyan bir barış antlaşması değil, savaşın sonunu getiren bir ateşkes metniydi.
- C) Lozan Barış Antlaşması: Bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. Lozan, Sevr Antlaşması'nı geçersiz kılmış ve yeni Türk devletinin (Türkiye Cumhuriyeti'nin) uluslararası alanda tanınmasını sağlamıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin yerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ve egemenliğini tescil ederek, devletin varlığını sona erdirmek yerine, yeni bir devletin varlığını güvence altına almıştır.
- D) Brest-Litovsk Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı sırasında 3 Mart 1918'de Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan (İttifak Devletleri) ile Sovyet Rusya arasında imzalanmıştır. Rusya'nın savaştan çekilmesini sağlayan bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin kendi varlığını sona erdirme amacı taşıyan bir antlaşma değildir; aksine, Osmanlı Devleti'nin de taraf olduğu bir barış antlaşmasıdır.
- E) Berlin Antlaşması: Bu antlaşma, 1878 yılında, yani I. Dünya Savaşı'ndan çok daha önce, 93 Harbi (Osmanlı-Rus Savaşı) sonrasında imzalanmıştır. Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki toprak kayıplarını düzenleyen bu antlaşma, I. Dünya Savaşı sonrası dönemi ve Osmanlı'nın varlığının sona ermesiyle ilgili değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Osmanlı Devleti'nin varlığını sona erdirme amacı taşıyan ve topraklarını parçalamayı hedefleyen antlaşma Sevr Antlaşması'dır.
Cevap A seçeneğidir.
