🎓 TBMM'yi tanıyan ilk büyük avrupa devleti (Rusya) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti'nin Milli Mücadele dönemindeki dış politikasını, özellikle Sovyet Rusya ile kurduğu ilişkileri ve bu ilişkilerin temelini oluşturan Moskova Antlaşması'nın önemini kapsamaktadır.
📌 TBMM'nin Kuruluşu ve Amaçları
Milli Mücadele döneminde, İstanbul'un işgali ve Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis kuruldu. Bu meclis, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin merkezi oldu.
- Kuruluş Tarihi: 23 Nisan 1920.
- Temel Amaç: Türk vatanının işgalden kurtarılması, milli egemenliğe dayalı yeni bir devletin temellerinin atılması ve Sevr Antlaşması gibi dayatmalara karşı durulması.
- Meşruiyet Kaynağı: Doğrudan halkın temsilcilerinden oluşması ve milli iradeyi esas alması.
💡 İpucu: TBMM, işgal altındaki Osmanlı Hükümeti'ne karşı milli iradenin tek temsilcisi olarak ortaya çıkmıştır.
📌 Ankara Hükümeti'nin Dış Politika Hedefleri
Yeni kurulan TBMM Hükümeti, içerde bağımsızlık mücadelesi verirken, dışarıda da uluslararası alanda tanınma ve destek arayışındaydı. Yalnızlıktan kurtulmak ve düşmanlara karşı müttefik bulmak hayati öneme sahipti.
- Uluslararası Tanınma: TBMM'nin hukuki ve siyasi varlığını dünya devletlerine kabul ettirmek.
- Askeri ve Ekonomik Yardım: Milli Mücadele'nin başarıya ulaşması için gerekli silah, mühimmat ve mali desteği sağlamak.
- Sevr Antlaşması'nı Geçersiz Kılmak: İtilaf Devletleri'nin dayattığı ağır şartları içeren Sevr Antlaşması'nı reddetmek ve yeni bir barış antlaşması imzalamak.
- Doğu Sınırlarını Güvence Altına Almak: Özellikle Kafkasya bölgesindeki belirsizlikleri gidermek ve güvenli sınırlar oluşturmak.
📌 Sovyet Rusya ile Yakınlaşmanın Nedenleri
TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında, farklı ideolojilere sahip olsalar da, ortak çıkarlar ve benzer dış politika hedefleri nedeniyle bir yakınlaşma yaşandı.
- Ortak Düşman: Her iki devlet de Batılı emperyalist güçlerin (İtilaf Devletleri) baskısı ve tehdidi altındaydı. Sovyet Rusya, Çarlık Rusyası'nın mirası olan Batı ile gergin ilişkilere sahipti.
- Jeopolitik İzolasyon: Hem TBMM Hükümeti hem de Sovyet Rusya, uluslararası alanda yalnızlaştırılmış durumdaydı. Bu durum onları birbirine itti.
- Askeri ve Mali Yardım İhtiyacı: TBMM Hükümeti, Kurtuluş Savaşı için Sovyet Rusya'dan askeri malzeme ve mali destek bekliyordu.
- Sovyet Rusya'nın Çıkarları: Rusya, Türkiye'de güçlü ve bağımsız bir devletin varlığını kendi güney sınırları için bir tampon bölge olarak görüyordu. Ayrıca, Batı'nın Kafkasya ve Anadolu'daki etkisini kırmak istiyordu.
- Anti-Emperyalist Söylem: Her iki taraf da Batı emperyalizmine karşı duruş sergiliyor, sömürgecilik karşıtı bir dil kullanıyordu.
⚠️ Dikkat: Bu yakınlaşma, ideolojik bir birliktelikten ziyade, dönemin koşullarının getirdiği pragmatik (faydacı) bir iş birliğiydi.
📌 Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
TBMM Hükümeti'nin uluslararası alandaki ilk büyük diplomatik başarısı olan Moskova Antlaşması, Sovyet Rusya ile imzalandı ve TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti Rusya oldu.
- Taraflar: Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti (Ankara Hükümeti) ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği (SSCB).
- Önemi: TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti olması, Milli Mücadele'ye uluslararası meşruiyet kazandırması.
- Temel Maddeleri:
- İki taraf da birbirini tanıyacak ve dostluk ilişkileri kuracak.
- Çarlık Rusyası ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan tüm antlaşmalar geçersiz sayılacak.
- Sovyet Rusya, Türkiye'ye mali ve askeri yardım yapacak (altın ve silah yardımı).
- Batum, Gürcistan'a bırakılacak; buna karşılık Kars, Ardahan ve Iğdır Türkiye'ye ait olacak (bu maddeler daha sonra Kars Antlaşması ile kesinleşecektir).
- Boğazlar sorunu, Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin katılımıyla yapılacak bir konferansta çözülecek.
📝 Önemli Bilgi: Moskova Antlaşması, Türkiye'nin doğu sınırının ilk kez güvence altına alınmasında önemli bir adım olmuştur.
📌 Antlaşmanın Önemi ve Sonuçları
Moskova Antlaşması, Milli Mücadele'nin gidişatı açısından hem askeri hem de diplomatik olarak büyük önem taşımıştır.
- Uluslararası Destek: TBMM Hükümeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan ilk büyük antlaşma oldu. Bu, diğer devletlerle ilişkiler için bir kapı araladı.
- Doğu Cephesi'nin Rahatlaması: Doğu sınırları güvence altına alındığı için, Kazım Karabekir komutasındaki Doğu Cephesi'ndeki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırılabildi.
- Askeri ve Mali Yardım: Sovyet Rusya'dan gelen silah ve mühimmat yardımları, Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında kritik rol oynadı.
- Moral ve Motivasyon: Uluslararası bir gücün TBMM'yi tanıması, Türk halkının ve ordusunun moralini yükseltti.
- Sevr'in Reddi: Sovyet Rusya'nın Sevr Antlaşması'nı tanımaması, bu antlaşmanın uluslararası geçerliliğini zayıflattı.
💡 İpucu: Moskova Antlaşması, TBMM'nin dış politikadaki yalnızlığını sona erdiren ve Milli Mücadele'ye büyük güç katan stratejik bir hamleydi.
