Türkiye, Musul'un Irak'a bırakılmasını kabul etmesinde etkili olan faktörlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) İngiltere'nin askeri gücü
B) Şeyh Sait İsyanı'nın yarattığı iç karışıklık
C) Fransa'nın baskısı
D) Sovyet Rusya'nın desteğini kaybetmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde karşılaştığı önemli dış politika sorunlarından biri olan Musul Meselesi'nin çözümünde etkili olan faktörlerden birini inceleyeceğiz. Musul, Misak-ı Millî sınırları içinde kabul edilen ancak Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayan ve sonrasında İngiltere ile Türkiye arasında gerilime neden olan stratejik bir bölgeydi.
- Musul Meselesi'nin Arka Planı: Lozan Barış Antlaşması'nda Musul'un geleceği konusunda Türkiye ile İngiltere anlaşamamış ve konunun ikili görüşmelerle çözülmesi kararlaştırılmıştı. Ancak bu görüşmelerden de sonuç alınamayınca mesele Milletler Cemiyeti'ne taşındı. Türkiye, Musul'u Misak-ı Millî sınırları içinde görüyordu ve bu bölge üzerinde hak iddia ediyordu.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) İngiltere'nin askeri gücü: İngiltere'nin bölgedeki askeri gücü ve petrol kaynakları üzerindeki çıkarları elbette önemli bir baskı unsuru idi. Ancak Türkiye'nin Musul'dan vazgeçmesinde doğrudan ve anlık bir "kabul etme" nedeni olarak tek başına yeterli değildi. Türkiye, askeri güce rağmen haklı davasını savunmaya devam ediyordu.
- B) Şeyh Sait İsyanı'nın yarattığı iç karışıklık: Bu isyan, 1925 yılında, yani Musul Meselesi'nin en kritik dönemlerinden birinde patlak verdi. Türkiye Cumhuriyeti'nin genç ve henüz tam olarak konsolide olmamış yapısı için büyük bir iç tehdit oluşturdu. Hükümet, isyanı bastırmak için önemli askeri birliklerini ve kaynaklarını bölgeye sevk etmek zorunda kaldı. Bu durum, Türkiye'nin Musul konusunda dışarıya karşı elini zayıflattı ve aynı anda hem iç isyanla hem de dış baskıyla mücadele etme kapasitesini azalttı. İçerideki bu büyük sorun, Türkiye'yi Musul konusunda daha uzlaşmacı bir tavır almaya iten en önemli faktörlerden biri oldu.
- C) Fransa'nın baskısı: Fransa'nın Musul konusunda doğrudan ve belirleyici bir baskısı söz konusu değildi. Musul meselesi daha çok İngiltere ile Türkiye arasındaydı. Fransa'nın bölgedeki çıkarları daha çok Suriye ve Lübnan üzerindeydi.
- D) Sovyet Rusya'nın desteğini kaybetmesi: Türkiye, Kurtuluş Savaşı döneminde ve sonrasında Sovyet Rusya ile iyi ilişkiler kurmuştu. Ancak Musul Meselesi'nin çözüm sürecinde Sovyet Rusya'nın desteğini kaybetmesi, Türkiye'nin Musul'dan vazgeçmesinde doğrudan ve birincil bir etken değildi. İçerideki isyanın yarattığı acil durum, dış politikadaki manevra alanını çok daha fazla kısıtlamıştı.
- Sonuç: Şeyh Sait İsyanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin henüz yeni kurulmuş ve iç konsolidasyonunu tamamlama aşamasında olduğu bir dönemde ortaya çıkarak, devletin tüm dikkatini ve askeri gücünü iç güvenliğe yöneltmesine neden oldu. Bu durum, Musul Meselesi gibi önemli bir dış politika sorununda Türkiye'nin elini zayıflattı ve İngiltere karşısında daha fazla direnememesine yol açarak Musul'un Irak'a bırakılmasını kabul etmesinde etkili oldu.
Cevap B seçeneğidir.
