7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 2. Senaryo Test 1

🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 2. Senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu sınavda başarılı olmanız için "Fiilimsiler", "Cümlenin Ögeleri", "Yazım Kuralları" ve "Noktalama İşaretleri" konularına hakim olmanız gerekiyor. İşte size bu konuları kolayca anlamanız için hazırladığım özet ders notları!

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ama fiil gibi çekimlenmeyen (zaman ve şahıs eki almayan), cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Fiiller gibi olumsuz yapılabilirler.

• Fiilimsiler, eylem kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur.
• Cümlede fiil gibi yüklem olmazlar, yan cümlecik kurarlar.
• Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.

📝 İsim-fiil (Ad Eylem)

Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede isim görevi üstlenen fiilimsilerdir.

• Ekler: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek)
• Örnekler: "Kitap okumayı çok severim." (Ne okumayı? Okumayı - isim görevi)
• Örnekler: "Onunla tanışmak bana iyi geldi." (Ne iyi geldi? Tanışmak - isim görevi)
• Örnekler: "Bu gülüşü unutamam." (Nasıl gülüş? Gülüş - isim görevi)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelir. Bu durumda fiilimsi özelliklerini kaybeder ve kalıcı isim olurlar. (Örn: dondurma, çakmak, ekmek, dolma)

📝 Sıfat-fiil (Ortaç)

Fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevi üstlenen fiilimsilerdir. Önündeki ismi nitelerler.

• Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş) (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
• Örnekler: "Koşan çocuk düştü." (Nasıl çocuk? Koşan çocuk - sıfat görevi)
• Örnekler: "Gelecek günler güzel olacak." (Nasıl günler? Gelecek günler - sıfat görevi)
• Örnekler: "Kırılmış vazoyu tamir etti." (Nasıl vazo? Kırılmış vazo - sıfat görevi)

💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır ve "adlaşmış sıfat-fiil" adını alır. (Örn: "Koşanlar düştü." - Burada "koşan insanlar" kastediliyor.)

📝 Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç)

Fiil kök veya gövdelerine çeşitli ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede zarf görevi üstlenen fiilimsilerdir. Genellikle eylemin zamanını veya durumunu belirtirler.

• Ekler: -ken, -alı (-eli), -esiye (-asıya), -meden (-madan), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-tıkça), -r...-mez, -e...-e, -maksızın, -casına ve daha fazlası.
• Örnekler: "Gülerek içeri girdi." (Nasıl girdi? Gülerek - durum zarfı)
• Örnekler: "Sen gelince mutlu oldum." (Ne zaman mutlu oldum? Gelince - zaman zarfı)
• Örnekler: "Kitap okurken uyuyakalmışım." (Ne zaman uyudum? Okurken - zaman zarfı)

⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller genellikle yükleme "Nasıl?", "Ne zaman?", "Niçin?" gibi sorular sorularak bulunur.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümleyi oluşturan temel parçalara öge denir. Cümlenin ögelerini doğru tespit etmek, cümlenin anlamını kavramak için çok önemlidir. Ögeler, yükleme sorulan sorularla bulunur.

📝 Yüklem

Cümlede işi, oluşu, durumu, yargıyı bildiren temel ögedir. Cümlenin anlamını tamamlayan çekimli fiil veya ek fiil almış isim soylu kelimelerden oluşur.

• Yüklem, cümlenin olmazsa olmaz ögesidir.
• Sözcük grubu (deyim, birleşik fiil, ikileme) şeklinde olabilir, bu durumda ayrılmaz.
• Örnek: "Bugün hava çok güzeldi." (İsim soylu yüklem)
• Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor." (Fiil soylu yüklem)

📝 Özne

Yüklemdeki işi yapan veya yüklemde bildirilen durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "Kim?", "Ne?" soruları sorularak bulunur.

• Gerçek Özne: Cümlede açıkça belirtilen veya gizli olan öznedir. (Örn: "Öğrenciler ders çalışıyor." / "Ders çalışıyor." - Gizli özne: O)
• Sözde Özne: Edilgen çatılı fiillerde, işi yapanın belli olmadığı durumlarda, işten etkilenen nesnenin özne gibi davranmasıdır. (Örn: "Kapı açıldı." - Kapı kendi kendine açılmaz, başkası açar.)

📝 Nesne (Düz Tümleç)

Yüklemde bildirilen işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:

• Belirtili Nesne: Yükleme "Neyi?", "Kimi?" soruları sorularak bulunur. İsmin belirtme hal eki (-i, -ı, -u, -ü) alır. (Örn: "Kitabı okudum." - Neyi okudum? Kitabı)
• Belirtisiz Nesne: Yükleme "Ne?" sorusu sorularak bulunur. Hal eki almaz. (Örn: "Bir kitap okudum." - Ne okudum? Bir kitap)

📝 Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Yüklemde bildirilen eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. İsmin "-e, -de, -den" hal eklerini alır.

• Soruları: "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Kimde?", "Nereden?", "Kimden?"
• Örnek: "Eve gitti." (Nereye gitti? Eve)
• Örnek: "Okulda buluştuk." (Nerede buluştuk? Okulda)
• Örnek: "Arkadaşından aldı." (Kimden aldı? Arkadaşından)

📝 Zarf Tümleci

Yüklemde bildirilen eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, nedenini bildiren ögedir.

• Soruları: "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Niçin?", "Neden?", "Nereye?" (Yön bildiren kelimeler yalın halde olmalı: içeri, dışarı, aşağı, yukarı vb.)
• Örnek: "Hızlıca yürüdü." (Nasıl yürüdü? Hızlıca - durum)
• Örnek: "Yarın pikniğe gideceğiz." (Ne zaman gideceğiz? Yarın - zaman)
• Örnek: "Çok güldük." (Ne kadar güldük? Çok - miktar)

💡 İpucu: "Kiminle?", "Neyle?" sorularına cevap veren "Edat Tümleci" de bazı kaynaklarda zarf tümlecinin içinde kabul edilir. (Örn: "Arkadaşıyla konuştu." - Kiminle konuştu? Arkadaşıyla)

📌 Yazım Kuralları

Doğru ve anlaşılır bir iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. İşte sıkça karşılaşılan bazı kurallar:

📝 Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümleler büyük harfle başlar.
• Özel isimler (kişi adları, soyadları, takma adlar) büyük harfle başlar. (Örn: Mustafa Kemal Atatürk, Mehmet Amca)
• Yer adları (kıta, ülke, il, ilçe, mahalle, cadde, sokak) büyük harfle başlar. (Örn: Asya, Türkiye, İzmir, Cumhuriyet Mahallesi)
• Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı)
• Kitap, dergi, gazete adları büyük harfle başlar. (Örn: Nutuk, Bilim ve Teknik)
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923 Salı)

📝 De, Ki, Mi'nin Yazımı

• Bağlaç olan "de/da": Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. (Örn: "Sen de gel." - "Sen gel." anlamlı.)
• Ek olan "-de/-da" (Hal eki): Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evde kimse yok." - "Ev kimse yok." anlamsız.)
• Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır. Genellikle "-ler" eki getirilemez. (Örn: "Biliyorum ki sen de seversin.")
• Ek olan "-ki": Bitişik yazılır. Genellikle "-ler" eki getirilebilir. (Örn: "Evdekiler geldi." - "Evdekiler" anlamlı.)
• Soru eki "mi/mı/mu/mü": Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bitişik yazılır. (Örn: "Geldin mi?", "Gelecek misin?")

💡 İpucu: "De"yi cümleden çıkarıp okuyun, anlam bozulmazsa ayrı, bozulursa bitişik. "Ki" yerine "-ler" ekini getirin, anlamlı oluyorsa bitişik, olmuyorsa ayrı.

📝 Birleşik Kelimelerin Yazımı

• Bitişik Yazılanlar: Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması (iki kelime de gerçek anlamını yitirmişse) meydana geldiğinde birleşik kelimeler bitişik yazılır. (Örn: kaynana (kayın ana), aslanağzı (çiçek adı), bilgisayar)
• Ayrı Yazılanlar: Kelimelerden her ikisi veya ikincisi gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır. (Örn: yer elması, deniz yolu, ana dil)

📌 Noktalama İşaretleri

Cümlelerin anlamını netleştirmek, okumayı kolaylaştırmak ve vurguları belirtmek için kullanılırlar.

📝 Virgül (,)

• Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmada kullanılır. (Örn: Pazardan elma, armut, muz aldık.)
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmada kullanılır. (Örn: Geldi, gördü, yendi.)
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
• Hitaplardan sonra kullanılır. (Örn: Sevgili Öğrenciler,)
• Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.

📝 Noktalı Virgül (;)

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır. (Örn: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.)
• Ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örn: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.)

📝 İki Nokta (:)

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur. (Örn: Milli Edebiyat Dönemi'nin önemli sanatçıları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...)
• Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. (Örn: Kendimi tanıtmama izin verin: Ben bir eğitim koçuyum.)
• Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra kullanılır.

📝 Soru İşareti (?) ve Ünlem İşareti (!)

• Soru İşareti: Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Örn: Nereye gidiyorsun?)
• Ünlem İşareti: Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur. (Örn: Eyvah, geç kaldım!)
• Hitap ve seslenme sözlerinden sonra da kullanılabilir. (Örn: Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın!)