Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil kullanılmıştır?
A) Yarınki sınav için çok çalışmalıyım.
B) Bu konuyu sana daha önce anlatmıştım.
C) Misafirler gelmeden önce evi temizleyiver.
D) Küçük çocuk annesine sarıldı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik fiiller konusunu tekrar edeceğiz. Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir fiil anlamı oluşturduğu yapılardır. Türkçede üç ana tür birleşik fiil bulunur:
- Kurallı Birleşik Fiiller: Belirli eklerle (yeterlik, tezlik, süreklilik, yaklaşma) kurulan fiillerdir. Örneğin: gidebilmek, yazıvermek, bakakalmak, düşeyazmak.
- Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller: İsim soylu bir sözcüğe "etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak" gibi yardımcı fiillerin eklenmesiyle oluşur. Örneğin: yardım etmek, hasta olmak.
- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller (Deyimler): Genellikle deyimleşmiş fiillerdir ve anlamları mecazidir. Örneğin: kulak vermek, göz gezdirmek.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarınki sınav için çok çalışmalıyım.
- Buradaki fiil "çalışmalıyım"dır. "Çalışmak" fiiline gereklilik kipi (-malı) ve şahıs eki (-yım) gelmiştir. Bu fiil, basit bir fiildir, herhangi bir birleşik fiil özelliği taşımaz.
- B) Bu konuyu sana daha önce anlatmıştım.
- Buradaki fiil "anlatmıştım"dır. "Anlatmak" fiiline öğrenilen geçmiş zaman (-mış), ek fiilin geçmiş zamanı (-tı) ve şahıs eki (-m) gelmiştir. Bu fiil de basit bir fiildir.
- C) Misafirler gelmeden önce evi temizleyiver.
- Buradaki fiil "temizleyiver"dir. "Temizlemek" fiiline "-iver" eki gelmiştir. Bu ek, fiile "çabukluk, tezlik" anlamı katan bir kurallı birleşik fiil ekidir (tezlik fiili). Dolayısıyla "temizleyiver" bir birleşik fiildir.
- D) Küçük çocuk annesine sarıldı.
- Buradaki fiil "sarılmak"tır. "Sar-" fiil köküne "-ıl" edilgenlik eki gelerek "sarılmak" fiili oluşmuştur. Bu fiil, yapım eki aldığı için türemiş bir fiildir, birleşik fiil değildir.
Bu durumda, "temizleyiver" fiili, kurallı birleşik fiillerden "tezlik fiili" grubuna girdiği için birleşik fiil kullanılan cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
