Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar parkta neşeyle oynuyordu.
B) Kardeşim dün akşam bize geldi.
C) Yağmur sabaha kadar durmaksızın yağdı.
D) Annem, odamı düzenlememi söyledi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerde kullanılan fiillerin yapılarını inceleyerek "türemiş fiil" olanı bulmamız isteniyor. Öncelikle "türemiş fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Türemiş fiil, bir isim köküne, sıfat köküne veya başka bir fiil köküne yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yani, kelimeye yeni bir anlam kazandıran bir ek alarak fiil haline gelmişlerdir. Örneğin, "göz" (isim) kelimesinden "-le" ekiyle "gözlemek" fiili türemiştir.
- Basit fiil ise, herhangi bir yapım eki almamış, kök halinde olan fiillerdir. Örneğin, "gelmek", "gitmek", "yemek" gibi.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar parkta neşeyle oynuyordu.
- Bu cümledeki fiil "oynuyordu".
- Fiilin köküne inelim: "oyna-".
- "Oyna-" fiili, "oyun" (isim) kelimesinden "-a" yapım eki alarak türemiştir. ("Oyun" + "-a" = "oyna-")
- Dolayısıyla, "oynamak" fiili türemiş bir fiildir.
- B) Kardeşim dün akşam bize geldi.
- Bu cümledeki fiil "geldi".
- Fiilin kökü "gel-"dir.
- "Gel-" fiili, herhangi bir yapım eki almamış, kök halinde bir fiildir.
- Bu nedenle "gelmek" fiili basit bir fiildir.
- C) Yağmur sabaha kadar durmaksızın yağdı.
- Bu cümledeki fiil "yağdı".
- Fiilin kökü "yağ-"dır.
- "Yağ-" fiili, herhangi bir yapım eki almamış, kök halinde bir fiildir.
- Bu nedenle "yağmak" fiili basit bir fiildir.
- D) Annem, odamı düzenlememi söyledi.
- Bu cümledeki temel fiil "söyledi".
- Fiilin kökü "söyle-"dir.
- "Söyle-" fiili, herhangi bir yapım eki almamış, kök halinde bir fiildir.
- Bu nedenle "söylemek" fiili basit bir fiildir.
- Cümlede geçen "düzenlememi" kelimesi ise "düzenlemek" fiilinden türemiş bir isim fiildir ("düzen" (isim) + "-le" (yapım eki) = "düzenle-"). Ancak soruda bizden doğrudan "türemiş fiil" istenmektedir ve "söyledi" fiili basit yapılıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece A seçeneğindeki "oynuyordu" fiilinin "oyun" isminden türediğini görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
