11. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 1. senaryo meb Test 3

Oksijenin kanda taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Oksijenin büyük bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

B) Hemoglobin, oksijenle kararsız bir bağ yaparak oksihemoglobin oluşturur.

C) Dokularda $pH$ yükseldiğinde hemoglobinin oksijene ilgisi artar.

D) Akciğer kılcallarında karbondioksit derişimi arttığında hemoglobinin oksijen bağlama kapasitesi azalır.

E) Oksijen, sadece alyuvarlar tarafından taşınır, kan plazmasının taşımada hiçbir rolü yoktur.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Oksijenin kanda taşınması, vücudumuzun her hücresine yaşam veren kritik bir süreçtir. Bu soruda, oksijenin kan dolaşımındaki yolculuğuyla ilgili doğru ifadeyi bulacağız. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:

• A) Oksijenin büyük bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

  Bu ifade doğru değildir. Oksijenin çok küçük bir kısmı (yaklaşık %1.5 - %3'ü) kan plazmasında çözünmüş olarak taşınırken, büyük bir kısmı (%97 - %98.5'i) alyuvarların içinde bulunan hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.

• B) Hemoglobin, oksijenle kararsız bir bağ yaparak oksihemoglobin oluşturur.

  Bu ifade doğrudur. Hemoglobin, akciğerlerde oksijenle birleşerek oksihemoglobini oluşturur. Bu bağ, dokulara ulaşıldığında oksijenin kolayca serbest bırakılabilmesi için "kararsız" veya "tersinir" bir bağdır. Eğer bağ çok kararlı olsaydı, oksijen dokulara bırakılamazdı. Bu özellik, oksijenin akciğerlerde bağlanıp dokularda serbest bırakılmasını sağlar. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.

• C) Dokularda $pH$ yükseldiğinde hemoglobinin oksijene ilgisi artar.

  Bu ifade, kimyasal prensip olarak doğru bir ilişkiyi belirtse de, fizyolojik bağlamda yanıltıcıdır. Dokularda metabolik aktivite arttığında karbondioksit üretimi artar, bu da kanın $pH$ değerini düşürür (daha asidik yapar). Düşen $pH$, hemoglobinin oksijene olan ilgisini azaltır ve oksijenin dokulara bırakılmasını kolaylaştırır (Bohr etkisi). Eğer $pH$ yükselirse, hemoglobinin oksijene ilgisi artar ve oksijeni daha sıkı tutar, bu da dokuların oksijen almasını zorlaştırır. Dolayısıyla, "dokularda $pH$ yükseldiğinde" ifadesi, normal fizyolojik duruma aykırı bir senaryoyu tanımlar ve oksijenin dokulara bırakılması amacına ters düşer. Bu nedenle C seçeneği, bağlamı itibarıyla doğru kabul edilemez.

• D) Akciğer kılcallarında karbondioksit derişimi arttığında hemoglobinin oksijen bağlama kapasitesi azalır.

  Bu ifade yanlıştır. Akciğer kılcallarında amaç, oksijeni bağlamak ve karbondioksiti serbest bırakmaktır. Akciğerlerde karbondioksit derişimi düşer ve $pH$ yükselir. Bu durum, hemoglobinin oksijene olan ilgisini artırarak oksijen bağlama kapasitesini yükseltir. Eğer karbondioksit derişimi artsaydı, $pH$ düşer ve oksijen bağlama kapasitesi azalırdı; bu da akciğerlerde oksijen alımını engellerdi. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.

• E) Oksijen, sadece alyuvarlar tarafından taşınır, kan plazmasının taşımada hiçbir rolü yoktur.

  Bu ifade yanlıştır. Daha önce de belirttiğimiz gibi, oksijenin çok küçük bir kısmı (%1.5 - %3'ü) kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Bu oran az olsa da, kan plazmasının taşımada "hiçbir rolü yoktur" demek doğru değildir. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.

Yukarıdaki analizler sonucunda, oksijenin kanda taşınmasıyla ilgili en doğru ifade B seçeneğinde verilmiştir.

Cevap B seçeneğidir.