I. Dünya Savaşı'nın ardından uluslararası barışı korumak ve gelecekteki savaşları önlemek amacıyla $1920$ yılında Milletler Cemiyeti kurulmuştur. Ancak cemiyet, beklentileri karşılamakta yetersiz kalmıştır.
Milletler Cemiyeti'nin uluslararası barışı korumada yetersiz kalmasının başlıca nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
A) Önemli devletlerin (ABD gibi) cemiyete üye olmaması veya sonradan ayrılması.
B) Cemiyetin yaptırım gücünün zayıf olması.
C) Cemiyetin büyük devletlerin çıkarları doğrultusunda hareket etmesi.
D) Cemiyetin temel amacının sömürgeciliği yaygınlaştırmak olması.
E) Uluslararası anlaşmazlıkları çözmede etkili mekanizmalara sahip olmaması.
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, I. Dünya Savaşı sonrası kurulan Milletler Cemiyeti'nin neden başarısız olduğunu anlamamızı istiyor. Cemiyetin temel amacının uluslararası barışı korumak ve gelecekteki savaşları önlemek olduğunu biliyoruz. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek, hangisinin cemiyetin yetersiz kalma nedenlerinden biri olmadığını bulalım:
- A) Önemli devletlerin (ABD gibi) cemiyete üye olmaması veya sonradan ayrılması: Bu, cemiyetin en büyük zayıflıklarından biriydi. Cemiyetin kurulmasında büyük rol oynayan ABD'nin kendi kongresi tarafından üyeliği reddetmesi, cemiyetin uluslararası otoritesini ve yaptırım gücünü baştan zayıflattı. Ayrıca Almanya, Japonya ve İtalya gibi önemli devletlerin sonradan cemiyetten ayrılması, cemiyetin etkinliğini daha da azalttı. Bu nedenle, bu ifade cemiyetin yetersiz kalma nedenlerinden biridir.
- B) Cemiyetin yaptırım gücünün zayıf olması: Milletler Cemiyeti'nin kendi ordusu yoktu ve kararlarını uygulayacak güçlü bir mekanizması bulunmuyordu. Üye devletler, cemiyetin kararlarına uymadıklarında veya saldırgan bir tutum sergilediklerinde, cemiyetin onları durduracak yeterli gücü yoktu. Ekonomik yaptırımlar da çoğu zaman etkisiz kalıyordu. Bu nedenle, bu ifade cemiyetin yetersiz kalma nedenlerinden biridir.
- C) Cemiyetin büyük devletlerin çıkarları doğrultusunda hareket etmesi: Cemiyet, özellikle İngiltere ve Fransa gibi I. Dünya Savaşı'nın galip devletlerinin çıkarlarını koruyan bir yapı olarak algılanıyordu. Bu durum, diğer devletlerin cemiyete olan güvenini sarsıyor ve cemiyetin tarafsızlığını sorgulatıyordu. Büyük devletler kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiğinde, cemiyetin barışı koruma misyonu sekteye uğruyordu. Bu nedenle, bu ifade cemiyetin yetersiz kalma nedenlerinden biridir.
- D) Cemiyetin temel amacının sömürgeciliği yaygınlaştırmak olması: Bu ifade, Milletler Cemiyeti'nin temel amacı ile çelişmektedir. Cemiyetin temel amacı, uluslararası barışı ve güvenliği sağlamak, işbirliğini geliştirmek ve savaşları önlemekti. Sömürgecilik, cemiyetin savunduğu ulusların kendi kaderini tayin hakkı ilkesiyle bağdaşmazdı. Cemiyetin "mandater sistem" adı altında eski sömürgelerin yönetimini üstlenmesi, eleştirilere yol açsa da, bu sistemin amacı sömürgeciliği yaygınlaştırmak değil, bu bölgeleri bağımsızlığa hazırlamaktı (her ne kadar bu süreç yavaş ve tartışmalı olsa da). Dolayısıyla, sömürgeciliği yaygınlaştırmak cemiyetin temel amacı değildi. Bu nedenle, bu ifade cemiyetin yetersiz kalma nedenleri arasında sayılamaz.
- E) Uluslararası anlaşmazlıkları çözmede etkili mekanizmalara sahip olmaması: Cemiyet, anlaşmazlıkları çözmek için arabuluculuk, tahkim gibi mekanizmalar sunsa da, bu mekanizmaların bağlayıcılığı ve yaptırım gücü zayıftı. Üye devletler, kendi çıkarlarına uymayan kararları kolayca göz ardı edebiliyorlardı. Özellikle büyük güçlerin anlaşmazlıklarında cemiyetin müdahalesi genellikle sonuçsuz kalıyordu. Bu nedenle, bu ifade cemiyetin yetersiz kalma nedenlerinden biridir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Milletler Cemiyeti'nin temel amacının sömürgeciliği yaygınlaştırmak olduğu ifadesi doğru değildir ve bu nedenle cemiyetin başarısızlık nedenleri arasında sayılamaz.
Cevap D seçeneğidir.
