🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek, Atatürk Dönemi Türk dış politikası ve iki dünya savaşı arası dönemdeki önemli dünya gelişmelerini kapsar. Konuları sade bir dille özetleyerek sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmayı hedefliyoruz.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası: Barış ve Bağımsızlık
Atatürk'ün dış politikası, Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını korumak, uluslararası alanda saygın bir yer edinmek ve bölgesel barışı sağlamak üzerine kurulmuştur. Bu dönemde Türkiye, komşularıyla iyi ilişkiler kurmaya özen göstermiştir.
- Temel İlke: "Yurtta Barış, Dünyada Barış" anlayışıyla hareket edilmiştir.
- Bağımsızlık: Tam bağımsızlık ilkesinden asla taviz verilmemiştir.
- Gerçekçilik: Hayalperest politikalardan kaçınılmış, mevcut şartlar göz önünde bulundurulmuştur.
- Hukuka Saygı: Uluslararası antlaşmalara ve hukuka bağlı kalınmıştır.
- Yayılmacılığa Karşı Olma: Başka devletlerin iç işlerine karışılmamış, yayılmacı emellerden uzak durulmuştur.
💡 İpucu: Atatürk'ün dış politikası, Kurtuluş Savaşı'ndaki mücadele ruhunun devamı niteliğindedir; bağımsızlık ve egemenlik her şeyin önündeydi.
📌 Lozan'dan Kalan Sorunlar ve Çözümleri
Lozan Barış Antlaşması ile birçok sorun çözüme kavuşsa da, bazı konular daha sonraki yıllarda ele alınmıştır. Türkiye, bu sorunları barışçıl yollarla çözmeyi hedeflemiştir.
- Musul Sorunu: İngiltere ile yaşanan bu sorun, Milletler Cemiyeti'ne taşınmış ve 1926 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür. Musul, Irak'a bırakılırken, Türkiye'ye petrol gelirlerinden pay verilmesi kararlaştırılmıştır.
- Dış Borçlar Sorunu: Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan borçlar, Türkiye ile alacaklı devletler arasında uzun süren görüşmeler sonucunda taksitlere bağlanarak ödenmiştir. Bu durum, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını pekiştirmiştir.
- Nüfus Mübadelesi: Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türklerin karşılıklı yer değiştirmesidir. Lozan'da kararlaştırılan bu mübadelede, Batı Trakya Türkleri ile İstanbul Rumları mübadele dışında tutulmuştur.
- Boğazlar Sorunu: Lozan'da Boğazlar'ın yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmıştı. Türkiye, egemenlik haklarına aykırı olan bu durumu değiştirmek için diplomatik girişimlerde bulunmuş ve 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını geri almıştır.
- Hatay Sorunu: Türkiye'nin Misakımillî sınırları içinde yer alan Hatay, Fransa'nın Suriye üzerindeki manda yönetimi nedeniyle Türkiye dışında kalmıştı. Türkiye, diplomatik çabalar sonucunda Hatay'ın bağımsız bir devlet olmasını sağlamış, ardından Hatay Meclisi'nin kararıyla 1939'da Hatay Türkiye'ye katılmıştır.
⚠️ Dikkat: Lozan'dan kalan sorunların çözümü, Türkiye'nin uluslararası alandaki diplomatik gücünü ve barışçıl yaklaşımlarını gösterir.
📌 Bölgesel ve Uluslararası İşbirlikleri
Türkiye, "Yurtta Barış, Dünyada Barış" ilkesi doğrultusunda bölgesel ve uluslararası barışa katkıda bulunmak için çeşitli antlaşmalara imza atmıştır.
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Uluslararası barışı korumak amacıyla kurulan cemiyete, İspanya'nın daveti ve Yunanistan'ın desteğiyle üye olunmuştur. Bu, Türkiye'nin uluslararası alanda tanındığının ve barışa verdiği önemin göstergesidir.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmıştır. İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikalarına karşı Balkan devletlerinin sınırlarını karşılıklı olarak güvence altına almayı amaçlamıştır.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. Ortadoğu'da barış ve güvenliği sağlamak, karşılıklı saldırmazlık ve iç işlerine karışmama prensiplerine dayanmıştır.
📌 İki Dünya Savaşı Arası Dönemde Dünya: Çalkantılı Yıllar
1918'de sona eren I. Dünya Savaşı ile 1939'da başlayan II. Dünya Savaşı arasındaki dönem, dünya siyasetinde ve ekonomisinde büyük değişimlere sahne olmuştur. Bu dönemde totaliter rejimlerin yükselişi ve ekonomik krizler dikkat çekmiştir.
📌 Siyasi Gelişmeler: Totaliter Rejimlerin Yükselişi
I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan antlaşmalar, bazı ülkelerde hoşnutsuzluk yaratmış ve bu durum totaliter rejimlerin iktidara gelmesine zemin hazırlamıştır.
- Faşizm (İtalya): Benito Mussolini liderliğinde, milliyetçi ve yayılmacı bir ideolojiyle iktidara gelmiştir. Roma İmparatorluğu'nu yeniden canlandırma hayaliyle hareket etmiştir.
- Nazizm (Almanya): Adolf Hitler ve Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi, Versay Antlaşması'nın ağır şartlarından duyulan rahatsızlığı kullanarak iktidara gelmiştir. Irkçı ve yayılmacı politikalar izlemiştir.
- Komünizm (SSCB): Vladimir Lenin ve ardından Josef Stalin liderliğindeki Sovyetler Birliği, komünist ideolojiyle yönetilmiştir. Tek partili bir sistem ve devlet kontrolünde ekonomi anlayışı benimsenmiştir.
- Japon Militarizmi: Japonya, Uzak Doğu'da yayılmacı bir politika izleyerek Çin ve diğer bölgelere saldırmıştır. Militarizm ve milliyetçilik ön plana çıkmıştır.
💡 İpucu: Bu rejimlerin ortak özelliği, tek parti yönetimi, lider kültü, baskıcı yönetim ve yayılmacı dış politikalar izlemeleridir.
📌 Ekonomik Gelişmeler: 1929 Dünya Ekonomik Krizi
"Kara Perşembe" olarak bilinen 1929 Dünya Ekonomik Krizi, ABD'de başlayarak tüm dünyayı derinden etkilemiştir. Bu krizin etkileri, birçok ülkede siyasi ve sosyal değişimlere yol açmıştır.
- Başlangıcı: ABD'de New York Borsası'nın çöküşüyle başlamıştır.
- Nedenleri: Aşırı üretim, tüketimin azalması, bankacılık sistemindeki sorunlar ve denetimsiz spekülasyonlar krizin başlıca nedenleridir.
- Etkileri: İşsizlik oranları rekor seviyelere ulaşmış, sanayi üretimi düşmüş, uluslararası ticaret gerilemiştir. Birçok ülke korumacı ekonomi politikalarına yönelmiştir.
- Türkiye'ye Etkileri: Türkiye, dış ticareti olumsuz etkilenmiş, tarım ürünleri fiyatları düşmüştür. Bu durum karşısında devletçilik ilkesi daha da güçlenmiş, milli ekonomi politikaları benimsenmiştir.
- Çözüm Yolları: ABD'de "New Deal" (Yeni Anlaşma) politikaları ile devletin ekonomiye müdahalesi artırılmıştır.
⚠️ Dikkat: 1929 Krizi, devletlerin ekonomiye müdahalesini artırmasına ve korumacı politikalar izlemesine neden olmuştur. Bu durum, II. Dünya Savaşı'na giden süreçte uluslararası ilişkileri daha da gerginleştirmiştir.
