18. yüzyıl-19. yüzyıl felsefesi, genellikle "Aydınlanma Felsefesi" olarak da adlandırılır. Bu dönemde filozoflar, insan aklının rehberliğinde dogmatik ve geleneksel düşüncelerden kurtularak bilgiye, özgürlüğe ve ilerlemeye ulaşmayı hedeflemişlerdir. Akıl, eleştirel düşünce ve bilimsel yöntem ön plana çıkarılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, 18. yüzyıl-19. yüzyıl felsefesinin karakteristik özelliklerinden biri değildir?
A) Akla ve bilime olan inancın yükselmesi
B) İnsan hakları ve özgürlükler düşüncesinin savunulması
C) Toplumsal ve siyasal değişimin savunulması
D) Dogmatik ve metafizik sistemlerin yeniden canlanması
E) Din ve devlet işlerinin ayrılması (sekülerleşme) fikrinin yaygınlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soru, 18. yüzyıl-19. yüzyıl felsefesinin (Aydınlanma Felsefesi) temel özelliklerini anlamamızı istiyor. Öncelikle sorunun giriş kısmında verilen bilgileri dikkatlice okuyarak bu dönemin ruhunu kavramaya çalışalım:
- Bu dönem, insan aklının rehberliğinde ilerlemeyi hedefler.
- Dogmatik (sorgulanmayan, değişmez kabul edilen) ve geleneksel düşüncelerden kurtulma amacı taşır.
- Bilgiye, özgürlüğe ve ilerlemeye ulaşmayı amaçlar.
- Akıl, eleştirel düşünce ve bilimsel yöntem ön plandadır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akla ve bilime olan inancın yükselmesi: Sorunun giriş kısmında da belirtildiği gibi, Aydınlanma Felsefesi'nin en temel özelliği akla ve bilimsel yönteme verilen önemdir. Bu dönemde bilimsel keşifler ve rasyonel düşünce büyük bir ivme kazanmıştır. Dolayısıyla bu, dönemin karakteristik bir özelliğidir.
- B) İnsan hakları ve özgürlükler düşüncesinin savunulması: Aydınlanma filozofları (Locke, Rousseau, Montesquieu gibi) bireysel özgürlükleri, doğal hakları ve eşitliği savunmuşlardır. Bu fikirler, Amerikan ve Fransız devrimlerine ilham kaynağı olmuştur. Bu da dönemin önemli bir özelliğidir.
- C) Toplumsal ve siyasal değişimin savunulması: Aydınlanma düşünürleri, mevcut mutlakiyetçi yönetimleri ve feodal yapıları eleştirerek daha adil, rasyonel ve halkın katılımına açık yönetim biçimlerini savunmuşlardır. Bu da dönemin karakteristik bir özelliğidir.
- D) Dogmatik ve metafizik sistemlerin yeniden canlanması: Sorunun giriş kısmında "dogmatik ve geleneksel düşüncelerden kurtularak" ifadesi açıkça yer almaktadır. Aydınlanma Felsefesi, tam tersine, dogmatik (sorgulanmayan inançlar) ve geleneksel metafizik sistemleri eleştirmiş, aklın süzgecinden geçirmeyi hedeflemiştir. Bu dönemde metafizik tamamen yok olmasa da, dogmatik bir şekilde yeniden canlanması değil, eleştirel bir yaklaşımla incelenmesi söz konusudur. Dolayısıyla bu, dönemin bir özelliği değildir; aksine, Aydınlanma'nın karşı çıktığı bir durumdur.
- E) Din ve devlet işlerinin ayrılması (sekülerleşme) fikrinin yaygınlaşması: Aydınlanma düşünürleri, dinin devlet üzerindeki etkisini azaltmayı, vicdan özgürlüğünü ve hoşgörüyü savunmuşlardır. Bu, sekülerleşme (dünyevileşme) fikrinin yaygınlaşmasına yol açmıştır. Bu da dönemin karakteristik bir özelliğidir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, 18. yüzyıl-19. yüzyıl felsefesinin (Aydınlanma Felsefesi) temel özelliklerinden biri olmayan seçeneğin D olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
