kpss coğrafya türkiyenin fiziki özellikleri Test 1

Türkiye'de aynı enlem üzerinde yer alan bir yerleşim yerinin sıcaklık ortalamasının, deniz etkisinden uzaklaştıkça düşmesi ve karasal özelliklerin artması, aşağıdaki faktörlerden hangisiyle açıklanabilir?

A) Yükselti farkları
B) Bakı etkisi
C) Enlem etkisi
D) Denizellik-karasallık
E) Rüzgarların yönü

Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkiye coğrafyasında sıkça karşılaştığımız önemli bir iklim özelliğini inceliyoruz. Soruyu adım adım analiz ederek doğru cevaba ulaşalım.

• Sorunun Temeli: Soru, aynı enlem üzerinde yer alan iki farklı yerleşim yerini karşılaştırıyor. Aynı enlemde olmak, Güneş ışınlarını yıl boyunca benzer açılarla aldıkları anlamına gelir. Bu durumda, sıcaklık farklarının nedeni enlem etkisi olamaz.
• Gözlem: Denizden uzaklaştıkça sıcaklık ortalamasının düşmesi ve karasal özelliklerin artması durumu. Bu, deniz kenarından iç bölgelere doğru gidildikçe iklimin nasıl değiştiğini gösterir.
• Seçenekleri Değerlendirelim:

  Her bir seçeneği ayrı ayrı inceleyelim:

• A) Yükselti farkları: Yükselti arttıkça sıcaklık düşer (her 100 metrede yaklaşık 0.5°C). Ancak soru, genel bir "deniz etkisinden uzaklaştıkça" düşüşten bahsediyor, spesifik bir dağlık alanla ova karşılaştırması yapmıyor. Karasal özelliklerin artması yükseltiyle doğrudan açıklanamaz.
• B) Bakı etkisi: Bakı, bir yamacın Güneş'e dönük olma durumudur (örneğin, Kuzey Yarımküre'de güney yamaçlar daha sıcaktır). Bu, çok yerel bir etkidir ve denizden uzaklaştıkça genel sıcaklık düşüşünü ve karasallık artışını açıklamaz.
• C) Enlem etkisi: Soru metninde açıkça "aynı enlem üzerinde" ifadesi yer almaktadır. Bu durumda, enlem etkisi sıcaklık farklarının nedeni olamaz, çünkü enlem etkisi farklı enlemlerdeki sıcaklık farklarını açıklar.
• D) Denizellik-karasallık: İşte anahtar kavram!

  Denizellik (Nemlilik): Denizler ve okyanuslar, karalara göre daha geç ısınır ve daha geç soğur. Bu özellikleri sayesinde kıyı bölgelerde sıcaklık farkları daha azdır; yazlar serin, kışlar ılıman geçer. Denizden gelen nemli hava, sıcaklık değişimlerini dengeler.

  Karasallık: Karalar ise denizlere göre çok daha hızlı ısınır ve çok daha hızlı soğur. Bu nedenle denizden uzak iç bölgelerde (karasal alanlarda) günlük ve yıllık sıcaklık farkları çok fazladır. Yazlar çok sıcak, kışlar ise çok soğuk geçer. Nem oranı düşüktür.

  Soruda bahsedilen "deniz etkisinden uzaklaştıkça sıcaklık ortalamasının düşmesi ve karasal özelliklerin artması" durumu, tam olarak denizellikten karasallığa geçişin bir sonucudur. İç bölgelere doğru gidildikçe nem azalır, karasal özellikler belirginleşir ve bu da sıcaklık ortalamalarının düşmesine (özellikle kışın) ve genel sıcaklık farklarının artmasına neden olur.

• E) Rüzgarların yönü: Rüzgarlar, sıcaklık üzerinde etkili olabilir (örneğin, sıcak rüzgarlar sıcaklığı artırır, soğuk rüzgarlar düşürür). Ancak rüzgarların yönü, denizden uzaklaştıkça görülen genel ve sürekli sıcaklık düşüşünün ve karasal özelliklerin artışının temel nedeni değildir. Bu durum, karaların ve denizlerin farklı ısınma-soğuma özelliklerinden kaynaklanır.
• Sonuç: Denizden uzaklaştıkça sıcaklık rejimindeki bu değişim, karaların ve denizlerin farklı termal özelliklerinden kaynaklanan denizellik-karasallık etkisinin doğrudan bir sonucudur.

Cevap D seçeneğidir.