Bir ayarlanabilir direnç (reosta) ile kurulan bir elektrik devresinde, reostanın sürgüsü hareket ettirilerek direnç değeri artırılırsa, devredeki ampulün parlaklığı nasıl değişir?
A) Ampulün parlaklığı artar.
B) Ampulün parlaklığı azalır.
C) Ampulün parlaklığı değişmez.
D) Ampul önce parlaklaşır, sonra söner.
Bu soruyu adım adım inceleyelim ve elektrik devrelerindeki temel prensipleri hatırlayalım:
- Reostanın Görevi ve Direnç Değişimi: Bir reosta (ayarlanabilir direnç), devredeki toplam direnci değiştirmek için kullanılır. Soruda belirtildiği gibi, reostanın sürgüsü hareket ettirilerek direnç değeri artırılırsa, bu, devrenin toplam direncini artırdığımız anlamına gelir.
- Ohm Yasası ve Akım Değişimi: Elektrik devrelerinde en temel yasalardan biri Ohm Yasası'dır. Bu yasa, bir devredeki gerilim (V), akım (I) ve direnç (R) arasındaki ilişkiyi $V = I \times R$ şeklinde ifade eder. Devremizde bir güç kaynağı (pil veya adaptör) olduğunu ve bunun geriliminin (V) sabit kaldığını varsayarız. Eğer devrenin toplam direnci (R) artırılırsa ve gerilim (V) sabit kalırsa, Ohm Yasası'na göre devreden geçen toplam akım (I) azalmak zorundadır. Yani, $I = V / R$ formülünde R artarsa, I azalır.
- Ampulün Parlaklığı ve Güç İlişkisi: Bir ampulün parlaklığı, üzerinden geçen elektrik akımının neden olduğu elektrik gücüyle doğrudan ilişkilidir. Ampul ne kadar çok elektrik gücü tüketirse, o kadar parlak yanar. Elektrik gücü (P), akım (I) ve direnç (R) cinsinden $P = I^2 \times R_{ampul}$ veya $P = V_{ampul} \times I$ şeklinde ifade edilebilir.
- Parlaklık Değişimi: Devreden geçen toplam akım (I) azaldığı için, ampulün üzerinden geçen akım da azalacaktır. Ampulün direnci ($R_{ampul}$) sabit kaldığına göre, ampulün tükettiği güç ($P = I^2 \times R_{ampul}$) azalır. Daha az güç tüketen bir ampul, daha az ışık yayar.
Bu adımları birleştirdiğimizde, reostanın direnci artırıldığında devreden geçen akımın azaldığını ve bu nedenle ampulün tükettiği gücün azalarak parlaklığının azaldığını görürüz.
Cevap B seçeneğidir.
