6. sınıf fen bilimleri 2. dönem 2. yazılı 3. Senaryo Test 2

Şekildeki basit elektrik devresinde bir pil, bir ampul ve bir ayarlanabilir direnç (reosta) bulunmaktadır.

Ayarlanabilir direncin sürgüsü ok yönünde hareket ettirildiğinde, devredeki direnç artmaktadır.

Buna göre, ayarlanabilir direncin sürgüsü ok yönünde hareket ettirildiğinde ampulün parlaklığı nasıl değişir?

A) Parlaklık artar.

B) Parlaklık azalır.

C) Parlaklık değişmez.

D) Önce artar, sonra azalır.

Bu soruyu çözmek için elektrik devrelerindeki temel prensipleri ve Ohm Kanunu'nu hatırlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:

• Devredeki Değişimi Anlayalım: Soruda bize, ayarlanabilir direncin (reosta) sürgüsü ok yönünde hareket ettirildiğinde devredeki toplam direncin arttığı açıkça belirtilmiştir. Bu bilgi, çözümümüz için anahtar noktadır.
• Ohm Kanunu'nu Hatırlayalım: Ohm Kanunu, bir devredeki voltaj ($V$), akım ($I$) ve direnç ($R$) arasındaki ilişkiyi açıklar. Formülü şöyledir: $V = I \cdot R$. Bu formülden akımı çekersek: $I = \frac{V}{R}$.
• Akımın Nasıl Değiştiğini Bulalım:

  Devredeki pilin voltajı ($V$) sabittir, yani değişmez. Soruda belirtildiği gibi, reostanın sürgüsü hareket ettirildiğinde devrenin toplam direnci ($R$) artmaktadır. Ohm Kanunu'na göre ($I = \frac{V}{R}$), sabit bir voltajda direnç ($R$) artarsa, devreden geçen toplam akım ($I$) azalır.

• Ampulün Parlaklığı ve Akım İlişkisi: Bir ampulün parlaklığı, üzerinden geçen akımın büyüklüğü ile doğru orantılıdır. Daha teknik olarak, ampulün harcadığı güç ($P$) ile ilişkilidir ve güç formülü $P = I^2 \cdot R_{ampul}$ veya $P = V_{ampul} \cdot I$ şeklindedir. Ampulün direnci sabit olduğuna göre, üzerinden geçen akım ($I$) azaldığında, ampulün harcadığı güç ($P$) de azalır.
• Sonuç: Devreden geçen toplam akım azaldığı için, ampulün üzerinden geçen akım da azalır. Bu da ampulün parlaklığının azalmasına neden olur.

Cevap B seçeneğidir.