Bir bilimsel deney tasarlarken, incelemek istediğimiz değişken dışındaki tüm diğer faktörleri sabit tutmak (kontrol etmek) çok önemlidir. Bu sayede, gözlemlediğimiz değişimin gerçekten incelediğimiz değişkenden kaynaklandığından emin olabiliriz.
Öğrenci, bağlantı kablosunun kalınlığı ile ampulün parlaklığı arasındaki ilişkiyi incelemek istiyor. Bu durumda, kablonun kalınlığı bizim değiştireceğimiz (bağımsız) değişken olmalıdır.
Diğer tüm özellikler, yani kablonun uzunluğu ve yapıldığı madde türü (örneğin bakır olup olmadığı), deneyin güvenilirliği için sabit tutulmalıdır. Eğer bu faktörler de değişirse, ampulün parlaklığındaki değişimin kablonun kalınlığından mı, uzunluğundan mı, yoksa maddesinden mi kaynaklandığını ayırt edemeyiz.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
A) Aynı uzunluk ve maddeden yapılmış, farklı kalınlıktaki iki kabloyu kullanarak iki ayrı devre kurar. Bu seçenek, tam olarak istediğimiz deneyi tanımlar. Kablonun kalınlığı farklıdır (bağımsız değişken), ancak uzunluğu ve yapıldığı madde aynıdır (kontrol edilen değişkenler). Bu düzenek, kalınlığın parlaklık üzerindeki etkisini net bir şekilde görmemizi sağlar.
B) Aynı kalınlık ve maddeden yapılmış, farklı uzunluktaki iki kabloyu kullanarak iki ayrı devre kurar. Bu düzenek, kablonun uzunluğunun parlaklık üzerindeki etkisini incelemek için uygun olurdu, kalınlığın değil. Çünkü burada değişen değişken kablonun uzunluğudur.
C) Aynı uzunluk ve kalınlıkta, farklı maddelerden yapılmış iki kabloyu kullanarak iki ayrı devre kurar. Bu düzenek, kablonun yapıldığı maddenin parlaklık üzerindeki etkisini incelemek için uygun olurdu, kalınlığın değil. Burada değişen değişken kablonun maddesidir.
D) Tek bir devrede hem uzun hem de kısa kabloları aynı anda kullanır. Bu tür bir düzenek, bilimsel bir deney için uygun değildir. Birden fazla değişkeni aynı anda ve kontrolsüz bir şekilde kullanmak, hangi faktörün sonucu etkilediğini belirlemeyi imkansız hale getirir. Ayrıca, kablo kalınlığı yerine uzunluğa odaklanmaktadır.
Bu nedenle, kablo kalınlığının ampul parlaklığı üzerindeki etkisini incelemek için en doğru yöntem, kalınlık dışındaki tüm faktörleri sabit tutmaktır.
Cevap A seçeneğidir.
