Cumhuriyetin ilk yıllarında ortaya çıkan;
- I. Şeyh Sait İsyanı
- II. Menemen Olayı
- III. Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi
gibi olayların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hepsinin ekonomik sorunlardan kaynaklanması.
B) Rejim karşıtı nitelikte olmaları ve laik Cumhuriyet'i hedef almaları.
C) Batılı devletler tarafından desteklenmeleri.
D) Çok partili hayata geçiş denemelerini başarıyla sonuçlandırmaları.
Sevgili öğrenciler, Cumhuriyetimizin ilk yıllarında yaşanan bu önemli olayların ortak özelliğini bulmak için her bir olayı ve seçenekleri dikkatlice inceleyelim.
- I. Şeyh Sait İsyanı (1925): Bu isyan, Cumhuriyet'in ilanından sonra yapılan laiklik ve modernleşme reformlarına karşı çıkan, dini ve etnik temelli bir ayaklanmaydı. İsyanın temel amacı, laik Cumhuriyet düzenini yıkarak yerine şeriat esaslı bir yönetim kurmaktı. Dolayısıyla, açıkça rejim karşıtı bir nitelik taşımakta ve laik Cumhuriyet'i hedef almaktaydı.
- II. Menemen Olayı (1930): İzmir'in Menemen ilçesinde yaşanan bu olay, dini gericilikle beslenen ve laik Cumhuriyet'in temel değerlerine, özellikle de orduya ve laikliğe karşı bir hareketti. Olayda asteğmen Kubilay şehit edilmiş, şeriat düzeni çağrıları yapılmıştır. Bu da olayın laik Cumhuriyet'e karşı bir tehdit olduğunu göstermektedir.
- III. Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi (1926): İzmir'de planlanan bu girişim, Cumhuriyet'in kurucusu ve laik reformların mimarı olan Mustafa Kemal Atatürk'ü ortadan kaldırmayı hedefliyordu. Her ne kadar doğrudan bir "rejim değişikliği" çağrısı olmasa da, Cumhuriyet'in liderini ve onun temsil ettiği laik, modernleşmeci yönü hedef alması, dolaylı olarak laik Cumhuriyet'in geleceğini ve niteliğini değiştirmeye yönelik bir girişimdi. Mustafa Kemal'in liderliği olmadan Cumhuriyet'in bu yönde ilerlemesi mümkün olmayacaktı.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Hepsinin ekonomik sorunlardan kaynaklanması. Bu olayların temelinde ekonomik sorunlardan ziyade, siyasi, ideolojik ve dini karşıtlıklar yatmaktadır. Ekonomik faktörler dolaylı etkiler yaratabilse de, ana neden değildir.
- B) Rejim karşıtı nitelikte olmaları ve laik Cumhuriyet'i hedef almaları. Yukarıdaki açıklamalarımızda da görüldüğü gibi, Şeyh Sait İsyanı ve Menemen Olayı doğrudan laik Cumhuriyet düzenine karşıydı. Mustafa Kemal'e suikast girişimi ise Cumhuriyet'in kurucu liderini ve onun temsil ettiği laik, modernleşmeci yönü hedef alarak rejimin temel niteliklerini değiştirmeyi amaçlıyordu. Bu nedenle, bu seçenek olayların ortak ve en belirgin özelliğini doğru bir şekilde ifade etmektedir.
- C) Batılı devletler tarafından desteklenmeleri. Bu olayların hepsinin doğrudan Batılı devletler tarafından desteklendiğine dair kesin ve ortak bir kanıt bulunmamaktadır. Bazı olaylarda dış bağlantılar iddia edilse de, bu durum hepsinin ortak özelliği değildir.
- D) Çok partili hayata geçiş denemelerini başarıyla sonuçlandırmaları. Tam tersine, bu olaylar çok partili hayata geçiş denemelerini sekteye uğratmış, hatta ertelemiştir. Örneğin, Şeyh Sait İsyanı Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasına neden olmuştur.
Bu analizler sonucunda, verilen olayların ortak özelliğinin rejim karşıtı nitelikte olmaları ve laik Cumhuriyet'i hedef almaları olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
