Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Barış Antlaşması ile çözülemeyen bazı sorunları diplomatik yollarla çözüme kavuşturma çabası içine girmiştir. Bu sorunlardan biri de Boğazlar meselesidir.
Boğazlar üzerinde Türk egemenliğini tam olarak sağlamak ve Boğazlar Komisyonu'nu kaldırmak amacıyla imzalanan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ankara Antlaşması
B) Mudanya Ateşkes Antlaşması
C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
D) Nöyy Antlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki önemli diplomatik başarılarından birini anlamamızı istiyor. Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin uluslararası alandaki varlığını tescilleyen çok önemli bir adımdı. Ancak, bu antlaşmada bazı konularda tam olarak istediğimiz sonuçlara ulaşılamamış ve bu sorunların gelecekte diplomatik yollarla çözülmesi kararlaştırılmıştı. Boğazlar meselesi de bunlardan biriydi.
Lozan'da Boğazlar'ın yönetimi, Türkiye'nin tam egemenliğini kısıtlayacak şekilde uluslararası bir komisyona bırakılmış ve Boğazlar'ın her iki yakası askerden arındırılmıştı. Bu durum, Türkiye'nin güvenliği ve egemenlik hakları açısından kabul edilemezdi. Türkiye, bu kısıtlamaları ortadan kaldırmak için yoğun bir diplomatik çaba içine girdi. İşte bu çabaların sonucunu soran bir soruyla karşı karşıyayız.
- A) Ankara Antlaşması: Bu antlaşma, 1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır. Amacı, Güney Cephesi'ndeki çatışmaları sona erdirmek ve Hatay dışındaki Suriye sınırımızı belirlemektir. Fransa, bu antlaşma ile TBMM Hükümeti'ni tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur. Boğazlar meselesiyle doğrudan bir ilgisi yoktur.
- B) Mudanya Ateşkes Antlaşması: Bu antlaşma, 1922 yılında Türk Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını sona erdiren bir ateşkesti. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar'ın savaş yapılmadan Türkiye'ye devredilmesini sağlamıştır. Ancak, Boğazlar'ın nihai statüsünü belirlememiş, sadece Lozan Barış Konferansı'na zemin hazırlamıştır. Boğazlar Komisyonu'nu kaldırma amacı taşımaz.
- C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi: İşte doğru cevabımız! Türkiye, 1930'lu yıllarda değişen dünya konjonktürünü (özellikle II. Dünya Savaşı öncesi gerginlikleri) iyi değerlendirerek, Lozan'da çözülemeyen Boğazlar sorununu uluslararası bir konferansla yeniden gündeme getirmiştir. 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye, Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini sağlamıştır. Bu sözleşme ile Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış, Boğazlar'ın yönetimi tamamen Türk Devleti'ne devredilmiş ve Türkiye'ye Boğazlar'ı askerileştirme (tahkim etme) hakkı verilmiştir. Bu, Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikadaki en büyük başarılarından biridir.
- D) Nöyy Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı sonunda İtilaf Devletleri ile Bulgaristan arasında 1919 yılında imzalanan bir barış antlaşmasıdır. Bulgaristan'ın toprak kayıplarını ve askeri kısıtlamalarını içerir. Türkiye ve Boğazlar meselesiyle doğrudan bir ilgisi yoktur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Boğazlar üzerinde Türk egemenliğini tam olarak sağlamak ve Boğazlar Komisyonu'nu kaldırmak amacıyla imzalanan anlaşma Montrö Boğazlar Sözleşmesi'dir.
Cevap C seçeneğidir.
