9. sınıf kimya 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 2

Kristal katılar ile ilgili verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İyonik katılar serttir ve darbe aldıklarında kırılırlar.

B) Moleküler katıların erime noktaları genellikle düşüktür.

C) Metalik katılar elektriği serbest elektron hareketi ile iletir.

D) Kovalent katıların tamamı çok düşük erime noktasına sahiptir.

E) Amorf katıların belirli bir geometrik kristal yapısı yoktur.

Merhaba sevgili öğrenciler! Katı maddelerin özelliklerini anlamak, kimya ve malzeme bilimi için çok önemlidir. Şimdi, kristal katılarla ilgili verilen bilgileri adım adım inceleyelim ve hangi ifadenin yanlış olduğunu bulalım.

• A) İyonik katılar serttir ve darbe aldıklarında kırılırlar.

  Bu ifade doğrudur. İyonik katılar, zıt yüklü iyonların elektrostatik çekim kuvvetleriyle düzenli bir kafes yapısında bir araya gelmesiyle oluşur. Bu çekim kuvvetleri çok güçlü olduğu için iyonik katılar genellikle serttir. Ancak, bir darbe aldıklarında iyon katmanları birbirine göre kayabilir ve aynı yüklü iyonlar karşı karşıya gelerek itme kuvveti oluşturur. Bu itme kuvveti, kristal yapının bozulmasına ve katının kırılmasına (gevrek olmasına) neden olur. Örneğin, sofra tuzu (NaCl) serttir ama kolayca kırılabilir.

• B) Moleküler katıların erime noktaları genellikle düşüktür.

  Bu ifade de doğrudur. Moleküler katılar, moleküllerin birbirine zayıf moleküller arası kuvvetlerle (Van der Waals kuvvetleri, dipol-dipol etkileşimleri veya hidrojen bağları) bağlı olduğu katılardır. Bu kuvvetler, atomlar arasındaki kovalent veya iyonik bağlara göre çok daha zayıftır. Bu nedenle, moleküler katıları eritmek için çok fazla enerjiye ihtiyaç duyulmaz ve erime noktaları genellikle düşüktür. Buz (H$_2$O), kuru buz (katı CO$_2$) ve iyot (I$_2$) moleküler katılara örnektir ve erime noktaları düşüktür.

• C) Metalik katılar elektriği serbest elektron hareketi ile iletir.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur. Metalik katılar, metal atomlarının değerlik elektronlarını "elektron denizi" adı verilen bir yapı içinde serbestçe hareket edebilecek şekilde paylaştığı katılardır. Bu serbestçe hareket eden (delokalize) elektronlar, elektrik akımını çok iyi iletirler. Bakır, alüminyum, demir gibi metaller bu özelliğe sahiptir.

• D) Kovalent katıların tamamı çok düşük erime noktasına sahiptir.

  Bu ifade yanlıştır. Kovalent katılar iki ana gruba ayrılır:

  • Basit moleküler kovalent katılar: Bunlar, moleküler katılarla aynıdır (örneğin buz, iyot). Moleküller arası zayıf kuvvetler nedeniyle erime noktaları düşüktür.
  • Ağ örgülü (dev) kovalent katılar: Bu tür katılarda, atomlar birbirine güçlü kovalent bağlarla bağlanarak devasa bir ağ yapısı oluşturur. Bu bağları kırmak için çok yüksek enerji gerektiğinden, ağ örgülü kovalent katıların erime noktaları çok yüksektir. Örneğin, elmas (karbonun bir allotropu), silisyum karbür (SiC) ve silisyum dioksit (SiO$_2$, kuvars) ağ örgülü kovalent katılardır ve erime noktaları binlerce santigrat derecedir.

  Dolayısıyla, "tamamı" ifadesi bu seçeneği yanlış yapar, çünkü ağ örgülü kovalent katılar çok yüksek erime noktasına sahiptir.

• E) Amorf katıların belirli bir geometrik kristal yapısı yoktur.

  Bu ifade doğrudur. Amorf katılar, atomların veya moleküllerin düzenli ve tekrarlayan bir kristal kafes yapısı oluşturmadığı katılardır. "Amorf" kelimesi Yunancada "şekilsiz" anlamına gelir. Cam, plastik ve lastik gibi maddeler amorf katılara örnektir. Bu maddelerde uzun menzilli bir düzenlilik bulunmaz, parçacıklar rastgele bir düzende bulunur.

Yukarıdaki açıklamalara göre, kovalent katıların tamamının çok düşük erime noktasına sahip olduğu iddiası yanlıştır, çünkü ağ örgülü kovalent katılar çok yüksek erime noktalarına sahiptir.

Cevap D seçeneğidir.