9. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1

Canlılar için yaşamsal öneme sahip olan su molekülü ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi YANLIŞTIR?

A) İyi bir çözücü olması sayesinde madde taşınımında görev alır.

B) Özgül ısısının yüksek olması, canlıların vücut sıcaklığını dengelemeye yardımcı olur.

C) Hidroliz ve dehidrasyon gibi biyokimyasal tepkimelerde doğrudan yer almaz.

D) Fotosentez gibi bazı anabolik olaylarda reaktan olarak kullanılır.

E) Bitkilerde turgor basıncı oluşturarak dik durmayı sağlar.

Sevgili öğrenciler, bu soruda canlılar için hayati öneme sahip su molekülünün özelliklerini ve biyolojik rollerini değerlendireceğiz. Hangi ifadenin yanlış olduğunu bulmak için her seçeneği dikkatlice inceleyelim:

• A) İyi bir çözücü olması sayesinde madde taşınımında görev alır.
  • Bu ifade DOĞRUDUR. Su, polar yapısı sayesinde birçok maddeyi (iyonlar, şekerler, proteinler vb.) çözebilir. Bu özelliği, kanımızda besinlerin ve atıkların taşınmasında, bitkilerde topraktan alınan minerallerin ve fotosentez ürünlerinin taşınmasında temel bir rol oynar. Su, "evrensel çözücü" olarak bilinir.
• B) Özgül ısısının yüksek olması, canlıların vücut sıcaklığını dengelemeye yardımcı olur.
  • Bu ifade DOĞRUDUR. Suyun özgül ısısı yüksektir, yani sıcaklığını $1^\circ C$ artırmak için diğer maddelere göre daha fazla ısı enerjisi alması gerekir. Aynı şekilde, sıcaklığını düşürmek için de daha fazla ısı kaybetmesi gerekir. Bu özellik, canlıların iç ortam sıcaklığını (homeostazi) ani değişimlere karşı koruyarak dengelemelerine yardımcı olur. Örneğin, insan vücudunun büyük bir kısmı sudan oluştuğu için dış ortam sıcaklığı değişse bile vücut sıcaklığımız kolay kolay değişmez.
• C) Hidroliz ve dehidrasyon gibi biyokimyasal tepkimelerde doğrudan yer almaz.
  • Bu ifade YANLIŞTIR. Tam aksine, su hidroliz ve dehidrasyon tepkimelerinin her ikisinde de doğrudan ve aktif olarak yer alır:
    • Hidroliz (Su ile parçalama): Büyük moleküllerin (polimerler) daha küçük moleküllere (monomerler) ayrılması sırasında su molekülleri kullanılır (tüketilir). Örneğin, nişastanın sindirilerek glikoza dönüşmesi bir hidroliz tepkimesidir ve bu sırada su harcanır. Yani su, bu tepkimede bir reaktanttır.
    • Dehidrasyon (Su çıkarma) sentezi: Küçük moleküllerin (monomerler) birleşerek daha büyük moleküller (polimerler) oluşturması sırasında su molekülleri açığa çıkar (üretilir). Örneğin, amino asitlerin birleşerek protein oluşturması bir dehidrasyon tepkimesidir ve bu sırada su oluşur. Yani su, bu tepkimede bir üründür.

    Görüldüğü gibi, su her iki tepkimede de doğrudan yer alır; birinde tüketilirken, diğerinde üretilir.

• D) Fotosentez gibi bazı anabolik olaylarda reaktan olarak kullanılır.
  • Bu ifade DOĞRUDUR. Fotosentez, bitkilerin güneş ışığı enerjisini kullanarak karbondioksit ($CO_2$) ve suyu ($H_2O$) glikoz ($C_6H_{12}O_6$) ve oksijene ($O_2$) dönüştürdüğü anabolik (yapım) bir süreçtir. Tepkime denklemi $6CO_2 + 6H_2O \xrightarrow{ışık enerjisi} C_6H_{12}O_6 + 6O_2$ şeklindedir. Burada su ($H_2O$) açıkça bir reaktant (başlangıç maddesi) olarak görev alır.
• E) Bitkilerde turgor basıncı oluşturarak dik durmayı sağlar.
  • Bu ifade DOĞRUDUR. Bitki hücreleri su aldığında, hücre zarı hücre duvarına doğru itilir ve bir basınç oluşturur. Bu basınca turgor basıncı denir. Turgor basıncı, özellikle otsu bitkilerin ve yaprakların dik durmasını sağlar. Yeterli su olmadığında turgor basıncı düşer ve bitki solar (pörsür).

Yukarıdaki açıklamalara göre, suyun hidroliz ve dehidrasyon tepkimelerinde doğrudan yer almadığını belirten C seçeneği yanlıştır.

Cevap C seçeneğidir.