Canlıların temel yapı ve işlev birimi olan hücrelerde, yaşamsal faaliyetleri sürdürmek için çeşitli moleküller bulunur. Bu moleküllerden bazıları temel olarak karbon iskeleti içeren organik bileşiklerdir.
Organik bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Temel yapı taşları karbon (C), hidrojen (H) ve oksijen (O) elementleridir.
B) Genellikle büyük moleküller olup polimer adı verilen zincirler oluşturabilirler.
C) Hücrelerde enerji kaynağı olarak kullanılabilirler.
D) Sentezleri sırasında genellikle su açığa çıkar (dehidrasyon sentezi).
E) Hücre zarından geçişleri her zaman aktif taşıma ile gerçekleşir.
Canlıların temel yapı taşları olan hücrelerdeki yaşamsal faaliyetleri anlamak için organik bileşikleri iyi tanımamız gerekir. Şimdi, bu önemli moleküllerle ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyelim:
- A) Temel yapı taşları karbon (C), hidrojen (H) ve oksijen (O) elementleridir.
Bu ifade doğrudur. Organik bileşiklerin temelini karbon iskeleti oluşturur. Karbon, dört bağ yapma yeteneği sayesinde uzun ve dallanmış zincirler oluşturabilir. Hidrojen ve oksijen de bu iskelete bağlanarak farklı fonksiyonel gruplar ve dolayısıyla farklı organik moleküller meydana getirir. Azot (N), fosfor (P) ve kükürt (S) gibi elementler de bazı organik bileşiklerde (proteinler, nükleik asitler gibi) bulunabilir, ancak C, H, O en temel ve yaygın olanlardır.
- B) Genellikle büyük moleküller olup polimer adı verilen zincirler oluşturabilirler.
Bu ifade de doğrudur. Karbonhidratlar (nişasta, glikojen), proteinler ve nükleik asitler (DNA, RNA) gibi birçok organik bileşik, küçük yapı birimlerinin (monomerlerin) bir araya gelmesiyle oluşan büyük polimerlerdir. Lipitler tam olarak polimer olmasalar da genellikle büyük moleküllerdir.
- C) Hücrelerde enerji kaynağı olarak kullanılabilirler.
Bu ifade kesinlikle doğrudur. Özellikle karbonhidratlar (glikoz gibi) ve lipitler (yağlar), hücrelerin birincil enerji kaynaklarıdır. Proteinler de acil durumlarda enerji kaynağı olarak kullanılabilir.
- D) Sentezleri sırasında genellikle su açığa çıkar (dehidrasyon sentezi).
Bu ifade de doğrudur. Monomerlerin birleşerek polimerleri oluşturduğu sentez reaksiyonlarına dehidrasyon (su çıkarma) sentezi denir. Örneğin, iki monosakkaritin birleşerek disakkarit oluşturması veya amino asitlerin birleşerek protein oluşturması sırasında her bağ oluşumunda bir molekül su açığa çıkar.
- E) Hücre zarından geçişleri her zaman aktif taşıma ile gerçekleşir.
Bu ifade yanlıştır. Hücre zarından madde geçişleri farklı mekanizmalarla gerçekleşir.
- Küçük, yağda çözünen (lipit) organik moleküller (bazı steroid hormonlar, alkol gibi) basit difüzyonla (pasif taşıma) geçebilir.
- Glikoz ve amino asitler gibi bazı organik moleküller, taşıyıcı proteinler aracılığıyla kolaylaştırılmış difüzyonla (pasif taşıma) hücre içine alınabilir.
- Aktif taşıma, moleküllerin az yoğun ortamdan çok yoğun ortama, enerji harcanarak taşınmasıdır. Bazı organik moleküllerin (örneğin, bazı iyonlar veya belirli besin maddeleri) hücre içine alınmasında aktif taşıma rol oynar, ancak bu "her zaman" geçerli bir durum değildir.
"Her zaman" ifadesi, bu seçeneği yanlış kılar çünkü pasif taşıma yöntemleriyle de birçok organik molekül hücre zarından geçebilir.
Cevap E seçeneğidir.
