12. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 2

Bitkilerde su ve minerallerin ksilemde taşınmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Su, topraktan kök tüyleri aracılığıyla osmozla emilir.

B) Kök basıncı, suyun ksilemde kısa mesafelerde yükselmesine yardımcı olur.

C) Terleme (transpirasyon), suyun yapraklardan buharlaşarak çekilme kuvveti oluşturmasıyla su sütununun yukarı çekilmesinde ana etkendir.

D) Suyun ksilemde taşınmasında adezyon ve kohezyon kuvvetleri önemli rol oynar.

E) Ksilem, su ve mineralleri genellikle kökten yapraklara doğru, çift yönlü olarak taşır.

Sevgili öğrenciler, bitkilerde su ve mineral taşınımı, bitkinin hayatta kalması için hayati öneme sahip karmaşık bir süreçtir. Bu soruda, ksilemdeki su ve mineral taşınımıyla ilgili ifadeleri inceleyerek yanlış olanı bulacağız. Her bir seçeneği adım adım değerlendirelim:

• A) Su, topraktan kök tüyleri aracılığıyla osmozla emilir.

  Bu ifade doğrudur. Bitkilerin köklerinde bulunan kök tüyleri, topraktaki su ve mineralleri emmek için geniş bir yüzey alanı sağlar. Topraktaki su potansiyeli genellikle kök hücrelerinden daha yüksek olduğu için, su molekülleri yarı geçirgen kök hücre zarlarından geçerek osmoz (difüzyonun özel bir türü) yoluyla kök hücrelerine girer. Bu, suyun bitkiye girişinin ilk adımıdır.

• B) Kök basıncı, suyun ksilemde kısa mesafelerde yükselmesine yardımcı olur.

  Bu ifade de doğrudur. Kök hücreleri, topraktan aktif olarak iyonları (mineralleri) ksileme pompalar. Bu durum, ksilemin su potansiyelini düşürür ve suyun osmozla ksileme girmesine neden olur. Ksilemde biriken bu su, pozitif bir basınç oluşturur ki buna kök basıncı denir. Kök basıncı, özellikle terlemenin düşük olduğu zamanlarda (örneğin gece), suyun ksilemde kısa mesafelerde (birkaç metreye kadar) yükselmesine ve bazı bitkilerde damlama (gutasyon) olayına neden olabilir. Ancak, uzun mesafeli taşımada ana etken değildir.

• C) Terleme (transpirasyon), suyun yapraklardan buharlaşarak çekilme kuvveti oluşturmasıyla su sütununun yukarı çekilmesinde ana etkendir.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur ve bitkilerde suyun uzun mesafeli taşınımının temel mekanizmasıdır. Yapraklardaki stomalar aracılığıyla su buharının atmosfere salınması (terleme), yaprak hücrelerinde bir su potansiyeli farkı yaratır. Bu fark, ksilemdeki su sütununda bir gerilim (negatif basınç) oluşturur ve su moleküllerini köklerden yapraklara doğru yukarı çeker. Bu olaya "kohezyon-gerilim teorisi" denir ve suyun ağaçların tepelerine kadar ulaşmasını sağlar.

• D) Suyun ksilemde taşınmasında adezyon ve kohezyon kuvvetleri önemli rol oynar.

  Bu ifade de doğrudur. Adezyon ve kohezyon kuvvetleri, terleme ile oluşan çekme kuvvetinin etkili olabilmesi için kritik öneme sahiptir:

  • Kohezyon: Su moleküllerinin birbirine hidrojen bağları ile tutunma eğilimidir. Bu sayede ksilemde kesintisiz bir su sütunu oluşur ve bir su molekülü çekildiğinde diğerlerini de peşinden sürükler.
  • Adezyon: Su moleküllerinin ksilem borularının (trakeidler ve damarlar) çeperlerine tutunma eğilimidir. Bu kuvvet, yerçekimine karşı su sütununun çökmesini engeller ve suyun borular içinde yukarı doğru hareket etmesini kolaylaştırır.

• E) Ksilem, su ve mineralleri genellikle kökten yapraklara doğru, çift yönlü olarak taşır.

  Bu ifade yanlıştır. Ksilem, su ve mineralleri **tek yönlü** (unidirectional) olarak, yani her zaman köklerden yapraklara doğru taşır. Bitkilerde çift yönlü (bidirectional) taşıma yapan doku floemdir; floem, fotosentez ürünleri olan şekerleri ve diğer organik maddeleri yapraklardan bitkinin diğer kısımlarına (kökler, meyveler, büyüme noktaları) taşır. Ksilemin görevi ise su ve mineralleri yukarı taşımaktır.

Yukarıdaki açıklamalara göre, E seçeneğindeki ifade yanlıştır çünkü ksilemdeki taşıma tek yönlüdür.

Cevap E seçeneğidir.