Aşağıdaki bitki hareketlerinden hangisi bir nasti hareketine örnek olarak verilemez?
A) Küstüm çiçeğinin yapraklarının dokunmaya karşı kapanması (sismonasti).
B) Akşamsefası çiçeğinin akşam açılıp sabah kapanması (fotonasti).
C) Böcekçil bitkilerin yapraklarının böcek temasıyla kapanması (tigmonasti).
D) Sarılıcı bitkilerin destek etrafında dolanması (tigmotropizma).
E) Lale çiçeklerinin sıcaklık değişimine bağlı olarak açılıp kapanması (termonasti).
Sevgili öğrenciler, bu soruda bitkilerdeki hareket çeşitlerini, özellikle de nasti ve tropizma hareketleri arasındaki farkı anlamamız isteniyor. Hadi bu konuyu adım adım inceleyelim:
- Nasti Hareketleri Nedir? Nasti hareketleri, bitkilerin bir uyarıcıya (ışık, sıcaklık, dokunma vb.) karşı gösterdiği, uyarıcının yönüne bağlı olmayan, yani yönelimsiz tepkilerdir. Bu hareketler genellikle turgor basıncı değişiklikleriyle gerçekleşir ve bitkinin büyümesiyle ilgili değildir.
- Tropizma Hareketleri Nedir? Tropizma hareketleri ise bitkilerin bir uyarıcıya karşı gösterdiği, uyarıcının yönüne bağlı olan, yani yönelimli büyüme hareketleridir. Bu hareketler bitkinin belirli bir yöne doğru büyümesini veya bükülmesini sağlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Küstüm çiçeğinin yapraklarının dokunmaya karşı kapanması (sismonasti): Küstüm çiçeğinin yaprakları dokunma uyarısına tepki olarak kapanır. Bu kapanma hareketi, dokunmanın geldiği yöne doğru bir yönelim göstermez; yapraklar genel olarak kapanır. Bu, uyarıcının yönüne bağlı olmayan bir tepki olduğu için bir nasti hareketidir (sismonasti).
- B) Akşamsefası çiçeğinin akşam açılıp sabah kapanması (fotonasti): Akşamsefası çiçeği, ışık miktarındaki değişime (gece-gündüz döngüsü) bağlı olarak açılıp kapanır. Bu hareket, ışığın geldiği yöne doğru bir yönelim göstermez. Bu da uyarıcının yönüne bağlı olmayan bir tepki olduğu için bir nasti hareketidir (fotonasti).
- C) Böcekçil bitkilerin yapraklarının böcek temasıyla kapanması (tigmonasti): Böcekçil bitkilerde, yapraklara bir böcek temas ettiğinde yapraklar kapanır. Bu kapanma hareketi, böceğin temas ettiği yöne doğru bir yönelim göstermez; yapraklar genel olarak kapanır. Bu da uyarıcının yönüne bağlı olmayan bir tepki olduğu için bir nasti hareketidir (tigmonasti).
- D) Sarılıcı bitkilerin destek etrafında dolanması (tigmotropizma): Sarılıcı bitkiler, bir desteğe temas ettiklerinde o desteğin etrafında büyüyerek sarılırlar. Bu hareket, bitkinin desteğe doğru yönelerek büyümesi ve sarılması şeklinde gerçekleşir. Yani, uyarıcının (desteğin) yönüne bağlı olarak bir büyüme yönelimi vardır. Bu bir nasti hareketi değil, bir tropizma hareketidir (tigmotropizma).
- E) Lale çiçeklerinin sıcaklık değişimine bağlı olarak açılıp kapanması (termonasti): Lale çiçekleri, sıcaklık değişimlerine (örneğin, sıcaklık arttığında açılıp düştüğünde kapanma) tepki olarak açılıp kapanır. Bu hareket, sıcaklığın geldiği yöne doğru bir yönelim göstermez. Bu da uyarıcının yönüne bağlı olmayan bir tepki olduğu için bir nasti hareketidir (termonasti).
Gördüğümüz gibi, A, B, C ve E seçeneklerindeki hareketler uyarıcının yönüne bağlı olmayan nasti hareketleridir. Ancak D seçeneğindeki sarılıcı bitkilerin hareketi, desteğin yönüne bağlı olarak gerçekleşen bir büyüme hareketi olduğu için tropizma hareketidir.
Cevap D seçeneğidir.
