Bitkilerde su ve minerallerin ksilemde taşınma mekanizmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Su, köklerden yapraklara doğru tek yönlü taşınır.
B) Kılcallık (kohezyon-tansiyon) teorisi, suyun taşınmasında en önemli faktördür.
C) Terleme (transpirasyon), suyun yukarı doğru çekilmesinde itici bir güç oluşturur.
D) Mineraller, genellikle aktif taşıma ile kök hücrelerine alınır ve su ile birlikte ksilemde taşınır.
E) Kök basıncı, suyun ksilemde yukarı doğru hareketinde her zaman birincil itici güçtür.
Bitkilerde su ve minerallerin ksilemde taşınması, karmaşık ve birden fazla mekanizmanın bir arada çalıştığı hayati bir süreçtir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangi ifadenin yanlış olduğunu bulalım:
- A) Su, köklerden yapraklara doğru tek yönlü taşınır. Bu ifade doğrudur. Ksilem, su ve mineralleri köklerden alıp gövde boyunca yapraklara ve bitkinin diğer kısımlarına yukarı doğru, yani tek yönlü olarak taşır.
- B) Kılcallık (kohezyon-tansiyon) teorisi, suyun taşınmasında en önemli faktördür. Bu ifade de doğrudur. Kohezyon-tansiyon teorisi, su moleküllerinin birbirine (kohezyon) ve ksilem çeperlerine (adezyon) tutunma özellikleri sayesinde, yapraklardaki terleme (transpirasyon) ile oluşan negatif basıncın (tansiyon) suyu kesintisiz bir sütun halinde yukarı çekmesini açıklar. Bu, uzun bitkilerde suyun taşınmasını sağlayan birincil mekanizmadır.
- C) Terleme (transpirasyon), suyun yukarı doğru çekilmesinde itici bir güç oluşturur. Bu ifade doğrudur. Yapraklardaki stomalar aracılığıyla su buharının atmosfere salınması (terleme), yaprak hücrelerinde su potansiyelini düşürür ve bu da ksilemdeki su sütununda bir çekme kuvveti (tansiyon) oluşturarak suyu köklerden yukarı doğru çeker. Bu, suyun taşınmasındaki ana motor kuvvettir.
- D) Mineraller, genellikle aktif taşıma ile kök hücrelerine alınır ve su ile birlikte ksilemde taşınır. Bu ifade doğrudur. Topraktaki minerallerin konsantrasyonu genellikle kök hücrelerinin içinden daha düşüktür. Bu nedenle, kök hücreleri mineralleri konsantrasyon gradyanına karşı, enerji harcayarak (aktif taşıma ile) alır. Alınan bu mineraller daha sonra su ile birlikte ksilemde taşınır.
- E) Kök basıncı, suyun ksilemde yukarı doğru hareketinde her zaman birincil itici güçtür. Bu ifade yanlıştır. Kök basıncı, kök hücrelerinin aktif olarak mineral alması ve ozmoz yoluyla suyun köke girmesi sonucu oluşan pozitif bir basınçtır. Bu basınç, özellikle geceleri veya terlemenin düşük olduğu zamanlarda suyun ksilemde bir miktar yukarı doğru hareket etmesini sağlayabilir ve bazı bitkilerde damlama (gutasyon) olayına neden olabilir. Ancak kök basıncı, genellikle zayıf bir kuvvettir ve uzun bitkilerde suyun tepe noktalarına kadar taşınması için yeterli değildir. Suyun yukarı doğru hareketindeki asıl ve birincil itici güç, terleme (transpirasyon) ile oluşan çekme kuvvetidir (kohezyon-tansiyon teorisi). Dolayısıyla, kök basıncı "her zaman birincil itici güç" değildir.
Cevap E seçeneğidir.
