Bitkilerde fotosentez sonucu üretilen organik maddeler (şekerler), floem boruları aracılığıyla bitkinin ihtiyaç duyan diğer kısımlarına taşınır. Bu taşıma, kaynak (üretim yeri) ve havuz (tüketim veya depolama yeri) arasındaki hidrostatik basınç farkı prensibine dayanır.
Floemde madde taşınmasını sağlayan hidrostatik basınç farkının oluşumuyla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Kaynak hücrelerde (örneğin yaprak palizat parankiması), fotosentez ürünleri aktif taşımayla kalburlu borulara yüklenir.
B) Kalburlu borulara şeker yüklenmesi, bu bölgedeki su potansiyelini düşürür ve ksilemden suyun floeme geçişini sağlar.
C) Suyun floeme girmesi, kalburlu borularda hidrostatik basıncı artırır.
D) Havuz hücrelerinde, organik maddeler aktif taşımayla kalburlu borulardan dışarı pompalanır, bu da suyun floemden ksileme geri dönmesine neden olur.
E) Floemde madde taşınması, her zaman sadece yer çekimi etkisiyle yukarıdan aşağıya doğru gerçekleşir.
Bitkilerde floem boruları aracılığıyla organik maddelerin taşınması, "basınç akış hipotezi" olarak bilinen bir mekanizma ile açıklanır. Bu mekanizma, kaynak (şekerin üretildiği yer) ve havuz (şekerin tüketildiği veya depolandığı yer) arasındaki hidrostatik basınç farkına dayanır. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Kaynak hücrelerde (örneğin yaprak palizat parankiması), fotosentez ürünleri aktif taşımayla kalburlu borulara yüklenir. Bu ifade doğrudur. Yapraklardaki fotosentez yapan hücreler (kaynak hücreler), ürettikleri şekerleri (genellikle sükroz formunda) enerji harcayarak (aktif taşıma ile) kalburlu borulara yüklerler. Bu, floemdeki şeker konsantrasyonunu artırır.
- B) Kalburlu borulara şeker yüklenmesi, bu bölgedeki su potansiyelini düşürür ve ksilemden suyun floeme geçişini sağlar. Bu ifade doğrudur. Kalburlu borulara aktif olarak şeker yüklenmesi, bu bölgedeki çözünen madde konsantrasyonunu artırır. Çözünen madde konsantrasyonunun artması, su potansiyelini düşürür (daha negatif hale getirir). Sonuç olarak, komşu ksilemden (daha yüksek su potansiyeline sahip) su, ozmoz yoluyla floemdeki kalburlu borulara geçer.
- C) Suyun floeme girmesi, kalburlu borularda hidrostatik basıncı artırır. Bu ifade doğrudur. Ozmozla kalburlu borulara giren su, boruların içindeki hacmi artırır. Kalburlu boruların nispeten esnek olmayan hücre duvarları nedeniyle, bu su girişi boruların içinde bir hidrostatik (turgor) basınç artışına neden olur. Bu yüksek basınç, floem sıvısının hareketini sağlayan itici güçtür.
- D) Havuz hücrelerinde, organik maddeler aktif taşımayla kalburlu borulardan dışarı pompalanır, bu da suyun floemden ksileme geri dönmesine neden olur. Bu ifade doğrudur. Havuz hücrelerinde (örneğin kökler, gelişen meyveler veya tomurcuklar), floemden gelen şekerler yine aktif taşıma ile kalburlu borulardan alınır ve tüketilir veya depolanır. Şekerlerin kalburlu borulardan ayrılması, bu bölgedeki çözünen madde konsantrasyonunu düşürür ve su potansiyelini artırır. Bu durum, suyun floemden ayrılarak genellikle ksileme geri dönmesini sağlar. Bu, havuz bölgesindeki hidrostatik basıncı düşürür ve kaynak ile havuz arasında bir basınç gradyanı oluşturur.
- E) Floemde madde taşınması, her zaman sadece yer çekimi etkisiyle yukarıdan aşağıya doğru gerçekleşir. Bu ifade yanlıştır. Floemde madde taşınması, kaynak ve havuz arasındaki hidrostatik basınç farkına dayanır ve bu farkın olduğu her yöne doğru gerçekleşebilir. Örneğin, yaz aylarında yapraklardan (kaynak) köklere (havuz) doğru aşağı yönde taşınma olurken, ilkbaharda köklerde depolanan nişastanın (kaynak) yeni gelişen tomurcuklara veya genç yapraklara (havuz) doğru yukarı yönde taşınması da mümkündür. Yer çekimi, bu taşımanın ana itici gücü değildir; basınç gradyanı esastır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, E seçeneğindeki ifade yanlıştır.
Cevap E seçeneğidir.
