Bir bitkinin fotosentez hızının, farklı ışık şiddetleri ve $CO_2$ derişimlerinde nasıl değiştiğini gösteren aşağıdaki grafik verilmiştir.
Grafiğe göre, $X$ ve $Y$ noktalarındaki fotosentez hızını sınırlayan faktörler aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) $X$: Işık şiddeti, $Y$: $CO_2$ derişimi
B) $X$: $CO_2$ derişimi, $Y$: Işık şiddeti
C) $X$: Sıcaklık, $Y$: Işık şiddeti
D) $X$: Su miktarı, $Y$: $CO_2$ derişimi
E) $X$: $CO_2$ derişimi, $Y$: Sıcaklık
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir bitkinin fotosentez hızının farklı ışık şiddetleri ve $CO_2$ derişimlerinde nasıl değiştiğini gösteren bir grafik üzerinden sınırlayıcı faktörleri belirlememiz isteniyor. Fotosentez hızı, birden fazla faktörün etkisi altındadır ve bu faktörlerden miktarı en az olan (veya optimumun en uzağında olan) faktör, fotosentez hızını sınırlayan faktör olarak adlandırılır.
- Grafiği Anlayalım:
- Yatay eksen (x-ekseni) ışık şiddetini, dikey eksen (y-ekseni) ise fotosentez hızını göstermektedir.
- Grafikte iki farklı eğri bulunmaktadır: "düşük $CO_2$" derişimindeki fotosentez hızı ve "yüksek $CO_2$" derişimindeki fotosentez hızı.
- Genel olarak, ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar, ancak belirli bir noktadan sonra hız sabitlenir (platoya ulaşır). Bu plato, başka bir faktörün sınırlayıcı hale geldiğini gösterir.
- X Noktasını İnceleyelim:
- $X$ noktası, "düşük $CO_2$" derişimi eğrisi üzerinde yer almaktadır.
- Bu nokta, eğrinin yükselen kısmındadır. Bu durum, ışık şiddeti arttırıldığında fotosentez hızının da artacağını gösterir.
- Dolayısıyla, $X$ noktasında fotosentez hızını sınırlayan faktör, ışık şiddetidir. Eğer daha fazla ışık olsaydı, fotosentez hızı daha yüksek olabilirdi.
- Y Noktasını İnceleyelim:
- $Y$ noktası, "yüksek $CO_2$" derişimi eğrisi üzerinde yer almaktadır.
- Bu nokta, eğrinin platoya ulaştığı (sabitlendiği) kısımdadır. Bu durum, ışık şiddeti daha da arttırılsa bile fotosentez hızının artık artmadığını gösterir.
- Yani, $Y$ noktasında ışık şiddeti artık sınırlayıcı bir faktör değildir. Fotosentez hızını sınırlayan başka bir faktör vardır.
- Grafikteki diğer değişken $CO_2$ derişimidir. "Yüksek $CO_2$" eğrisi, "düşük $CO_2$" eğrisine göre daha yüksek bir plato seviyesine ulaşmıştır. Bu da $CO_2$ derişiminin fotosentez hızını etkileyen ve sınırlayabilen bir faktör olduğunu gösterir.
- $Y$ noktasında, ışık bol olmasına rağmen hız sabitlendiği için, bu sabit hızı belirleyen faktör $CO_2$ derişimidir. Yani, bitki mevcut $CO_2$ derişimini maksimum hızda kullanmaktadır ve daha fazla $CO_2$ olsaydı hız daha da artabilirdi.
- Sonuç:
- $X$ noktasında fotosentez hızını sınırlayan faktör ışık şiddetidir.
- $Y$ noktasında fotosentez hızını sınırlayan faktör $CO_2$ derişimidir.
Bu eşleştirme, A seçeneğinde doğru olarak verilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
