Bitkilerin yapraklarında bulunan stomalar, gaz alışverişi ve terleme yoluyla su kaybının düzenlenmesinde kilit rol oynar. Stomaların açılıp kapanması, bekçi hücrelerindeki turgor basıncı değişimleriyle kontrol edilir.
Aşağıdaki durum veya koşullardan hangisi, genellikle stomaların kapanmasına neden olan bir faktör değildir?
A) Ortamdaki $CO_2$ derişiminin artması
B) Bitkide su kıtlığı yaşanması
C) Geceleri ışık şiddetinin azalması
D) Yüksek sıcaklık ve düşük nem
E) Bekçi hücrelerinde potasyum ($K^+$) iyonlarının birikmesi
Bitkilerde stomalar, yaprak yüzeyinde bulunan küçük gözeneklerdir ve bitkinin çevresiyle gaz alışverişini (karbondioksit alımı, oksijen ve su buharı salımı) düzenler. Stomaların açılıp kapanması, bekçi hücreleri adı verilen özelleşmiş hücrelerin turgor basıncındaki değişimlerle kontrol edilir. Turgor basıncı arttığında bekçi hücreleri şişer ve stoma açılır; turgor basıncı azaldığında ise bekçi hücreleri büzülür ve stoma kapanır.
- A) Ortamdaki $CO_2$ derişiminin artması: Ortamdaki $CO_2$ derişimi arttığında, bitki yeterli $CO_2$'ye sahip olduğu sinyalini alır. Bu durumda, su kaybını azaltmak için stomalar genellikle kapanma eğilimi gösterir. Çünkü daha fazla $CO_2$ almak için stomaları açık tutmaya gerek kalmaz. Bu durum, stomaların kapanmasına neden olan bir faktördür.
- B) Bitkide su kıtlığı yaşanması: Bitki su kıtlığı yaşadığında, su kaybını en aza indirmek hayati önem taşır. Stomaların kapanması, terleme yoluyla su kaybını azaltmanın en etkili yoludur. Bu nedenle, su kıtlığı stomaların kapanmasına neden olan güçlü bir faktördür.
- C) Geceleri ışık şiddetinin azalması: Fotosentez için ışık gereklidir. Geceleri ışık olmadığında fotosentez durur ve bitkinin $CO_2$ alımına ihtiyacı kalmaz. Su kaybını önlemek amacıyla stomalar genellikle geceleri kapanır. Bu durum, stomaların kapanmasına neden olan bir faktördür.
- D) Yüksek sıcaklık ve düşük nem: Yüksek sıcaklık ve düşük nem, terleme hızını artırarak bitkinin daha fazla su kaybetmesine neden olur. Aşırı su kaybını önlemek ve bitkinin su dengesini korumak için stomalar kapanır. Bu durum, stomaların kapanmasına neden olan bir faktördür.
- E) Bekçi hücrelerinde potasyum ($K^+$) iyonlarının birikmesi: Bekçi hücrelerinde potasyum ($K^+$) iyonlarının aktif olarak birikmesi, hücre içi çözünen madde derişimini artırır. Bu durum, ozmoz yoluyla suyun bekçi hücrelerinin içine girmesine neden olur. Bekçi hücreleri su alarak şişer ve turgor basınçları artar. Artan turgor basıncı, bekçi hücrelerinin dışa doğru bükülmesine ve stomanın açılmasına yol açar. Dolayısıyla, potasyum iyonlarının birikmesi stomaların kapanmasına değil, açılmasına neden olan bir faktördür.
Yukarıdaki açıklamalara göre, bekçi hücrelerinde potasyum ($K^+$) iyonlarının birikmesi stomaların açılmasına neden olur, kapanmasına değil. Bu nedenle, soruda belirtilen durum veya koşullardan stomaların kapanmasına neden olmayan faktör E seçeneğidir.
Cevap E seçeneğidir.
