Ülkelerin gelişmişlik seviyeleri, sadece ekonomik büyüklükle değil, aynı zamanda sosyal ve insani göstergelerle de ölçülmektedir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yayımlanan İnsani Gelişme Endeksi (İGE) bu göstergelerden biridir.
Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkenin gelişmişlik seviyesini belirleyen temel faktörlerden biri değildir?
A) Eğitim seviyesi ve okuryazarlık oranı
B) Sağlık hizmetlerine erişim ve yaşam beklentisi
C) Sanayileşme düzeyi ve teknoloji kullanımı
D) Kişi başına düşen millî gelir miktarı
E) Doğal kaynak zenginliği
Ülkelerin gelişmişlik seviyeleri, sadece ekonomik büyüklükle değil, aynı zamanda vatandaşlarının yaşam kalitesini ve refahını yansıtan sosyal ve insani göstergelerle de değerlendirilir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından kullanılan İnsani Gelişme Endeksi (İGE) de bu çok boyutlu yaklaşımın bir ürünüdür. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Eğitim seviyesi ve okuryazarlık oranı: Bir ülkenin insan sermayesinin kalitesini gösteren en temel faktörlerden biridir. Yüksek eğitim seviyesi ve okuryazarlık oranı, yenilikçiliği, üretkenliği ve toplumsal ilerlemeyi destekler. İnsani Gelişme Endeksi'nin (İGE) önemli bir bileşenidir (bilgi boyutu). Dolayısıyla bu, gelişmişlik seviyesini belirleyen temel bir faktördür.
- B) Sağlık hizmetlerine erişim ve yaşam beklentisi: Vatandaşların sağlıklı bir yaşam sürme potansiyelini ve sağlık sisteminin etkinliğini gösterir. Yaşam beklentisi, İGE'nin temel bileşenlerinden biridir (uzun ve sağlıklı yaşam boyutu) ve bir toplumun genel refahının önemli bir göstergesidir. Dolayısıyla bu da gelişmişlik seviyesini belirleyen temel bir faktördür.
- C) Sanayileşme düzeyi ve teknoloji kullanımı: Bir ülkenin ekonomik yapısının modernliğini, üretim kapasitesini ve katma değer yaratma potansiyelini yansıtır. Gelişmiş ülkeler genellikle yüksek sanayileşme düzeyine ve ileri teknoloji kullanımına sahiptir. Bu durum, ekonomik büyümeyi, istihdamı ve yaşam standartlarını doğrudan etkiler. Dolayısıyla bu da gelişmişlik seviyesini belirleyen temel bir faktördür.
- D) Kişi başına düşen millî gelir miktarı: Bir ülkenin ekonomik refahının ve vatandaşlarının ortalama gelir düzeyinin en yaygın göstergelerinden biridir. İGE'de de satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen gayri safi millî gelir (GSYİH) kullanılır (insan onuruna yakışır yaşam standardı boyutu). Yüksek kişi başına düşen gelir, daha iyi yaşam standartları, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim anlamına gelebilir. Dolayısıyla bu da gelişmişlik seviyesini belirleyen temel bir faktördür.
- E) Doğal kaynak zenginliği: Bir ülkenin doğal kaynaklara sahip olması, başlangıçta ekonomik büyüme için bir avantaj sağlayabilir. Ancak doğal kaynak zenginliği, tek başına bir ülkenin gelişmişlik seviyesini belirleyen temel bir faktör değildir. Hatta bazı durumlarda "kaynak laneti" olarak bilinen duruma yol açarak, yolsuzluk, ekonomik çeşitlenememe ve çatışmalara neden olabilir. Japonya, Güney Kore gibi doğal kaynakları kısıtlı ancak insan sermayesi ve teknolojiye yatırım yaparak gelişmiş ülkeler varken, bazı doğal kaynak zengini ülkeler gelişmişlik seviyesi olarak geride kalabilmektedir. Bu nedenle doğal kaynak zenginliği, gelişmişliğin bir garantisi veya temel belirleyicisi değildir; daha çok bir potansiyeldir ve bu potansiyelin nasıl yönetildiği gelişmişlik seviyesini belirler.
Cevap E seçeneğidir.
