Osmanlı Devleti'nde $18$. yüzyılın başlarında yaşanan Lale Devri, sadece siyasi ve sosyal alanda değil, bilim, kültür ve sanat alanında da önemli yenilikleri beraberinde getirmiştir. Bu dönem, Batı'ya açılmanın ilk önemli adımlarından biridir.
Aşağıdakilerden hangisi, Lale Devri'nde bilim, kültür ve sanat alanında gerçekleşen yeniliklerden biri değildir?
A) İlk Türk matbaasının kurulması
B) Avrupa tarzı köşk ve sarayların yapılması
C) Çiçek aşısının Osmanlı'da uygulanmaya başlanması
D) Kütüphanelerin yaygınlaşması ve tercüme faaliyetlerinin hızlanması
E) Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi
Lale Devri (1718-1730), Osmanlı Devleti'nin Batı'ya açılma ve yenilikçi adımlar atma sürecinin önemli bir aşamasıdır. Bu dönemde siyasi, sosyal, kültürel ve sanatsal birçok alanda değişimler yaşanmıştır. Soru, bu dönemde bilim, kültür ve sanat alanında gerçekleşen yeniliklerden biri olmayanı bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İlk Türk matbaasının kurulması: Bu, Lale Devri'nin en önemli kültürel ve bilimsel yeniliklerinden biridir. İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi tarafından 1727 yılında kurulan bu matbaa, Osmanlı'da basılı eserlerin yaygınlaşmasının önünü açmıştır. Dolayısıyla bu, Lale Devri'nde gerçekleşen bir yeniliktir.
- B) Avrupa tarzı köşk ve sarayların yapılması: Lale Devri'nde Batı mimarisinden etkilenilerek Sadabad Kasrı gibi Avrupa tarzı birçok köşk ve saray inşa edilmiştir. Bu durum, sanat ve mimari alandaki yenilikleri açıkça göstermektedir. Dolayısıyla bu da Lale Devri'nde gerçekleşen bir yeniliktir.
- C) Çiçek aşısının Osmanlı'da uygulanmaya başlanması: Çiçek aşısı, Batı'da henüz bilinmezken, Osmanlı Devleti'nde Lale Devri'nden önce de uygulanan ve bu dönemde yaygınlaşan önemli bir bilimsel/tıbbi yenilikti. İngiliz elçisinin eşi Lady Mary Wortley Montagu, bu uygulamayı İstanbul'da görüp ülkesine taşımıştır. Bu da Lale Devri'nde var olan ve dikkat çeken bir bilimsel gelişmedir.
- D) Kütüphanelerin yaygınlaşması ve tercüme faaliyetlerinin hızlanması: Lale Devri, entelektüel bir canlılık dönemidir. Bu dönemde yeni kütüphaneler açılmış (örneğin Damat İbrahim Paşa Kütüphanesi) ve Batı'dan birçok eserin tercümesi yapılmıştır. Özellikle Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi'nin Paris elçiliği sonrası Batı eserlerine olan ilgi artmıştır. Bu da kültür ve bilim alanındaki önemli yeniliklerdendir.
- E) Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi: Lale Devri'nde Osmanlı Devleti, Avrupa'ya elçilik heyetleri göndermiş (Paris'e Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi gibi) ve bu elçiler aracılığıyla Batı'daki gelişmeleri gözlemlemiştir. Ancak, Batı'ya sistemli bir şekilde, eğitim amacıyla öğrenci gönderme politikası, daha çok 19. yüzyılda, özellikle Tanzimat Dönemi'nde hız kazanmıştır. Lale Devri'nde bu türden kapsamlı bir öğrenci gönderme faaliyeti bilim, kültür ve sanat alanındaki yenilikler arasında gösterilmez. Bu dönemde daha çok Batı'dan bilgi ve yenilikleri getirme, tercüme etme ve uyarlama çabaları ön plandadır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi Lale Devri'nin değil, daha sonraki dönemlerin belirgin bir özelliğidir.
Cevap E seçeneğidir.
