Osmanlı Devleti, $19$. yüzyılda siyasi varlığına yönelik iç ve dış tehditlerle mücadele ederken "denge stratejisi" uygulamak zorunda kalmıştır. Bu strateji kapsamında büyük devletler arasındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak varlığını sürdürmeye çalışmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin $19$. yüzyılda karşılaştığı ve denge stratejisini zorunlu kılan iç tehditlerden biridir?
A) İngiltere'nin Akdeniz'deki hakimiyetini güçlendirme çabaları.
B) Rusya'nın sıcak denizlere inerek Balkanlar ve Boğazlar üzerindeki emelleri.
C) Fransız İhtilali'nin etkisiyle Balkanlar'da ve Ortadoğu'da ortaya çıkan azınlık isyanları.
D) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki nüfuzunu artırma isteği.
E) Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi.
Sevgili öğrenciler, bu soru Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda karşılaştığı zorlukları ve bu zorluklar karşısında geliştirdiği "denge stratejisi"ni anlamamızı istiyor. Özellikle de bu stratejiyi zorunlu kılan iç tehditlerden birini bulmamız gerekiyor.
Öncelikle "denge stratejisi"nin ne anlama geldiğini hatırlayalım: Osmanlı Devleti, gücü azaldığı için büyük Avrupa devletlerinin (İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya vb.) kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak, birinin karşısında diğerini destekleyerek varlığını sürdürmeye çalışmıştır. Bu strateji, hem dış baskılara hem de iç sorunlara karşı bir savunma mekanizmasıydı.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangisinin bir "iç tehdit" olduğunu belirleyelim:
- A) İngiltere'nin Akdeniz'deki hakimiyetini güçlendirme çabaları: İngiltere, Osmanlı Devleti'nin dışındaki bir devlettir. Dolayısıyla bu durum, Osmanlı için dış bir tehdittir. İngiltere'nin Akdeniz'deki emelleri, Osmanlı'nın dış politikada denge kurmaya çalıştığı unsurlardan biridir.
- B) Rusya'nın sıcak denizlere inerek Balkanlar ve Boğazlar üzerindeki emelleri: Rusya da Osmanlı Devleti'nin dışındaki bir devlettir. Rusya'nın sıcak denizlere inme ve Boğazlar üzerindeki yayılmacı politikaları, Osmanlı için tarih boyunca süregelen en büyük dış tehditlerden biridir.
- C) Fransız İhtilali'nin etkisiyle Balkanlar'da ve Ortadoğu'da ortaya çıkan azınlık isyanları: Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan farklı milletleri (Sırplar, Rumlar, Bulgarlar, Araplar vb.) etkilemiş ve kendi bağımsız devletlerini kurma isteğiyle isyan etmelerine yol açmıştır. Bu isyanlar, devletin kendi toprakları içinde, kendi vatandaşları tarafından çıkarıldığı için Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü ve siyasi varlığını doğrudan tehdit eden iç tehditlerdir. Bu isyanlar, denge stratejisinin uygulanmasında önemli bir rol oynamıştır çünkü büyük devletler bu isyanları kendi çıkarları doğrultusunda kullanmışlardır.
- D) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki nüfuzunu artırma isteği: Avusturya-Macaristan da Osmanlı Devleti'nin dışındaki bir devlettir. Bu durum, Osmanlı için dış bir tehdittir. Balkanlar, hem Rusya hem de Avusturya-Macaristan'ın nüfuz mücadelesi verdiği bir bölgeydi.
- E) Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi: Sanayi İnkılabı, Avrupa'da ortaya çıkan ve Osmanlı'yı ekonomik olarak olumsuz etkileyen bir gelişmedir. Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hale gelmesi, devletin zayıflamasına yol açan önemli bir sorundur. Ancak bu durum, doğrudan bir "siyasi varlığa yönelik iç tehdit"ten ziyade, ekonomik bir zayıflık ve dış etkenlerin bir sonucudur. Azınlık isyanları gibi doğrudan siyasi ve toprak bütünlüğünü hedef alan bir iç tehdit değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Fransız İhtilali'nin etkisiyle Osmanlı sınırları içinde çıkan azınlık isyanları, devletin kendi içinden gelen ve siyasi varlığını doğrudan hedef alan bir tehdittir. Bu isyanlar, Osmanlı'yı büyük devletlerin müdahalesine açık hale getirmiş ve denge stratejisini zorunlu kılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
