11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1

🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu 11. sınıf tarih dersinin 2. dönem 2. yazılı sınavına hazırlık niteliğindedir. Genellikle bu dönemde I. Dünya Savaşı, Mondros Ateşkes Antlaşması, işgaller ve Milli Mücadele'nin başlangıç dönemi ile cepheler konuları işlenmektedir.

📌 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti

I. Dünya Savaşı, 20. yüzyılın başlarında büyük devletler arasındaki çıkar çatışmaları ve rekabet sonucunda ortaya çıkan küresel bir savaştır. Osmanlı Devleti de bu savaşa sonradan dahil olmuştur.

• Savaşın Temel Nedenleri: Sanayi İnkılabı'nın getirdiği hammadde ve pazar arayışı, sömürgecilik yarışı, milliyetçilik akımının etkisiyle oluşan devletler arası gerginlikler (Alsas-Loren sorunu, Balkanlardaki Panslavizm), silahlanma yarışı ve bloklaşmalar (Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf).
• Osmanlı'nın Savaşa Girmesi: İngiltere'den sipariş edilen gemilerin (Reşadiye ve Sultan Osman) teslim edilmemesi, Almanya'nın Osmanlı'yı kendi yanına çekme çabaları ve Goben-Breslav gemilerinin Osmanlı'ya sığınması ile Karadeniz'de Rus limanlarını bombalaması sonucu gerçekleşti.
• Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler:
  • Taarruz Cepheleri (Saldırı): Kafkas (Rusya'ya karşı, Sarıkamış faciası) ve Kanal (İngiltere'ye karşı, Süveyş Kanalı'nı ele geçirme).
  • Savunma Cepheleri: Çanakkale (İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirme girişimine karşı, büyük başarı), Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin.
  • Yardım Cepheleri: Galiçya, Makedonya, Romanya (Müttefiklere yardım).

💡 İpucu: Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'nda toprakları dışında da savaşan tek devlettir. Çanakkale Cephesi'ndeki başarı, savaşın süresini uzatmış ve Mustafa Kemal'in tanınmasını sağlamıştır.

📌 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilmek zorunda kaldığı, ağır şartlar içeren bir ateşkes antlaşmasıdır.

• Önemli Maddeleri:
  • 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek. (Bu madde, Anadolu'nun işgallerine hukuki zemin hazırlamıştır.)
  • 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecek. (Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacı taşır.)
  • Osmanlı ordusu terhis edilecek, donanma İtilaf kontrolüne geçecek.
  • Boğazlar İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılacak.
  • Tüm haberleşme ve ulaşım araçları İtilaf kontrolünde olacak.

⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkesi, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren bir belgedir. Özellikle 7. ve 24. maddeler, işgallere zemin hazırladığı için hayati öneme sahiptir.

📌 İşgaller Karşısında Tepkiler ve Cemiyetler

Mondros Ateşkesi sonrası başlayan işgallere karşı Türk halkı farklı tepkiler göstermiştir.

• İşgallere Karşı Tepkiler:
  • Pasif Direniş: Protesto mitingleri, basın yoluyla tepkiler.
  • Kuvâ-yi Milliye: Halkın kendi imkanlarıyla oluşturduğu düzensiz silahlı direniş birlikleri. İşgalleri yavaşlatmış, halkın direniş ruhunu canlı tutmuşlardır.
  • Cemiyetler:
    • Yararlı (Milli) Cemiyetler: Anadolu'nun işgaline karşı kurulmuş, bölgesel direnişi amaçlayan cemiyetlerdir (Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk, İzmir Müdafaa-i Hukuk, Kilikyalılar, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk). Basın-yayın yoluyla halkı bilinçlendirmeye çalışmışlardır.
    • Zararlı Cemiyetler:
      • Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler: Büyük devletlerin desteğiyle kendi bağımsız devletlerini kurmayı amaçlamışlardır (Mavi Mira, Pontus Rum, Hınçak, Taşnak).
      • Milli Varlığa Düşman Cemiyetler: Kurtuluşu farklı yollarda aramışlardır (Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası, Teali İslam Cemiyeti, İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti).

💡 İpucu: Kuvâ-yi Milliye, Milli Mücadele'nin ilk silahlı direniş gücü olmasına rağmen, düzenli orduya geçişle birlikte yetersiz kalmıştır. Yararlı cemiyetler ise Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir.

📌 Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla başlayan ve TBMM'nin açılışına kadar süren dönemdir.

• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya gönderildi. Asıl amacı, Anadolu'daki karışıklıkları önlemek bahanesiyle Milli Mücadele'yi başlatmaktı.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallerin protesto edilmesini, mitingler düzenlenmesini istedi. Milli bilinci uyandırmaya yönelik ilk adımdır.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
  • "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Milli Mücadele'nin gerekçesi)
  • "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Milli Mücadele'nin amacı ve yöntemi)
  • Temsil Heyeti'nin kurulması ve Sivas'ta ulusal bir kongre toplanması kararı alındı. (Milli Mücadele'nin evrenselliği ve örgütlenmesi)
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikte toplanmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır.
  • Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
  • Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, Milli İradeyi hakim kılmak esastır.
  • Manda ve himaye kabul edilemez. (İlk kez ulusal düzeyde manda ve himaye reddedildi.)
  • Geçici bir hükümet kurulması kararı alındı.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yurdu temsil eden delegelerin katıldığı, ulusal nitelikte bir kongredir.
  • Erzurum Kongresi kararları genişletilerek onaylandı.
  • Tüm yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
  • İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
  • Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedildi.
• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) ile Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) arasında yapıldı. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu.
• Misak-ı Millî (Milli Yemin) (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve bağımsızlık ilkelerini belirleyen belgedir.

⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizerken, Erzurum ve Sivas Kongreleri bu yol haritasını somutlaştırmış, Misak-ı Millî ise vatanın bağımsızlık manifestosu olmuştur.

📌 Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılışı ve İlk Faaliyetleri

Misak-ı Millî'nin kabulünden sonra İstanbul'un işgal edilmesi ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis toplanmıştır.

• TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Ankara'da açılan bu meclis, millet egemenliğine dayalı, olağanüstü yetkilere sahip bir savaş meclisidir.
• İlk Kararlar (24 Nisan Kararları):
  • Hükümet kurmak zorunludur.
  • Geçici bir hükümet başkanı tanımak doğru değildir.
  • Meclis'in üstünde hiçbir güç yoktur. (İstanbul Hükümeti'nin yok sayılması)
  • Padişah ve Halife'nin durumu, işgaller sona erince Meclis tarafından belirlenecektir.
  • Yasama ve yürütme yetkileri Meclis'te toplanmıştır. (Güçler Birliği ilkesi, olağanüstü durumdan dolayı)

💡 İpucu: TBMM'nin açılmasıyla Milli Mücadele, halkın temsilcileri aracılığıyla yürütülen kurumsal bir yapıya kavuşmuştur. Bu durum, Ulusal Egemenlik ilkesinin ilk adımlarından biridir.

📌 Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920)

I. Dünya Savaşı'nı bitiren, İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan ancak TBMM tarafından tanınmayan bir antlaşmadır.

• Önemli Maddeleri:
  • Osmanlı toprakları İtilaf Devletleri arasında paylaşılacak.
  • Doğu Anadolu'da Ermeni ve Kürdistan devletleri kurulacak.
  • Boğazlar uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek.
  • Osmanlı ordusu sınırlandırılacak, ağır silah bulunduramayacak.
  • Kapitülasyonlar genişletilerek devam edecek.

⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını tamamen yok sayan, ağır ve haksız bir antlaşmadır. TBMM tarafından kabul edilmediği için hukuken geçersiz sayılmıştır. Bu antlaşma, Milli Mücadele'nin haklılığını ve gerekliliğini bir kez daha ortaya koymuştur.

📝 Unutmayın, bu konuları sadece ezberlemek yerine, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini ve kronolojik sırayı anlamaya çalışın. Başarılar dilerim!