18. yüzyıl - 19. yüzyıl felsefesinin şekillenmesinde etkili olan unsurlardan biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Bu dönemde yaşanan toplumsal, siyasal ve bilimsel değişimler, felsefi düşüncelerin yeni yönler almasına neden olmuştur. Sanayi Devrimi'nin toplumsal yapıyı değiştirmesi, Fransız İhtilali'nin siyasal düşünceye etkisi ve bilimdeki paradigma değişimleri, felsefenin ilgisini yeni konulara çekmiştir.
A) Bilimdeki gelişmeler ve pozitivizmin yükselişi
B) Fransız İhtilali'nin getirdiği siyasi ve sosyal dönüşümler
C) Sanayi Devrimi'nin toplumsal ve ekonomik yapıyı değiştirmesi
D) Skolastik düşüncenin yeniden canlanması ve dini dogmaların felsefeye yön vermesi
E) Ulus devletlerin güçlenmesi ve milliyetçilik akımlarının ortaya çıkışı
Sevgili öğrenciler, bu soru 18. ve 19. yüzyıl felsefesinin temel özelliklerini ve bu dönemi şekillendiren unsurları anlamamızı istiyor. Bu dönem, büyük toplumsal, siyasal ve bilimsel değişimlerin yaşandığı, felsefenin de bu değişimlere paralel olarak yeni yönler kazandığı bir süreçtir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bilimdeki gelişmeler ve pozitivizmin yükselişi: 18. ve 19. yüzyıllar, bilimde büyük atılımların yaşandığı bir dönemdir. Newton fiziğinin etkileri, kimya ve biyolojideki ilerlemeler, bilimin otoritesini artırmıştır. 19. yüzyılda Auguste Comte ile ortaya çıkan pozitivizm, bilimi tek geçerli bilgi kaynağı olarak görmüş ve felsefeyi de bilimsel yöntemlere uygun hale getirmeye çalışmıştır. Bu durum, dönemin felsefesini derinden etkilemiştir. Dolayısıyla bu, etkili bir unsurdur.
- B) Fransız İhtilali'nin getirdiği siyasi ve sosyal dönüşümler: 1789 Fransız İhtilali, Avrupa'da ve dünyada siyasi ve sosyal düşünceleri kökten değiştirmiştir. Özgürlük, eşitlik, kardeşlik gibi kavramlar, ulus devlet, demokrasi, insan hakları gibi konular felsefi tartışmaların merkezine oturmuştur. Bu, dönemin felsefesini şekillendiren en önemli olaylardan biridir. Dolayısıyla bu, etkili bir unsurdur.
- C) Sanayi Devrimi'nin toplumsal ve ekonomik yapıyı değiştirmesi: 18. yüzyılın sonlarında başlayan ve 19. yüzyılda hızla yayılan Sanayi Devrimi, tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişi sağlamıştır. Kentleşme, işçi sınıfının doğuşu, kapitalizmin yükselişi gibi gelişmeler, sosyal adalet, emek, mülkiyet gibi konuların felsefede yoğun bir şekilde ele alınmasına neden olmuştur (örneğin Marksizm, faydacılık). Bu da dönemin felsefesini derinden etkilemiştir. Dolayısıyla bu, etkili bir unsurdur.
- D) Skolastik düşüncenin yeniden canlanması ve dini dogmaların felsefeye yön vermesi: Skolastik düşünce, Orta Çağ'da Hristiyan teolojisi ile Antik Yunan felsefesini uzlaştırmaya çalışan bir felsefi akımdır. 18. ve 19. yüzyıllar ise Aydınlanma Çağı'nın ve sonrasının dönemidir. Bu dönemde akıl, bilim ve bireysel özgürlük ön plana çıkmış, felsefe dini dogmalardan bağımsızlaşma eğilimine girmiştir. Skolastik düşüncenin yeniden canlanması ve dini dogmaların felsefeye yön vermesi, bu dönemin genel eğilimiyle çelişir. Tam aksine, bu dönemde felsefe, dini otoritelerden ve dogmalardan uzaklaşarak kendi bağımsızlığını ilan etmiştir. Dolayısıyla bu, etkili bir unsur olarak gösterilemez.
- E) Ulus devletlerin güçlenmesi ve milliyetçilik akımlarının ortaya çıkışı: Fransız İhtilali'nin de etkisiyle 19. yüzyılda ulus devletler güçlenmiş ve milliyetçilik akımları Avrupa'da önemli bir siyasi ve kültürel güç haline gelmiştir. Bu durum, devletin doğası, ulusal kimlik, halkın egemenliği gibi konuların felsefede yoğun bir şekilde tartışılmasına yol açmıştır. Dolayısıyla bu, etkili bir unsurdur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, 18. ve 19. yüzyıl felsefesi, bilimsel ilerlemeler, siyasi devrimler ve toplumsal dönüşümlerle şekillenirken, Orta Çağ'a ait skolastik düşüncenin ve dini dogmaların etkisi azalmıştır. Bu dönem, akıl ve bilimin ön planda olduğu bir felsefe anlayışına yönelmiştir.
Cevap D seçeneğidir.
