11. sınıf felsefe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 2

18. yüzyıl felsefesi, "Aydınlanma Felsefesi" olarak da bilinir ve bu dönemde akıl, bilginin tek ve en güvenilir kaynağı olarak kabul edilmiştir. İnsan aklının, hem doğayı hem de toplumu anlayıp dönüştürebileceği inancı yaygındır. Bu durum, felsefenin ve bilimin toplumsal ilerlemeye hizmet etmesi gerektiği düşüncesini güçlendirmiştir.
Verilen bilgiler ışığında, 18. yüzyıl felsefesinin karakteristik bir özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgiye ulaşmada sezginin önceliğini savunması.

B) Geleneksel otoritelere koşulsuz bağlılığı teşvik etmesi.

C) Aklı kullanarak bireysel ve toplumsal özgürleşmeyi hedeflemesi.

D) Metafizik konuların bilimsel yöntemlerle açıklanabileceğini iddia etmesi.

E) Doğaüstü güçlerin insan yaşamındaki etkisini vurgulaması.

Sevgili öğrenciler, bu soru 18. yüzyıl felsefesinin, yani Aydınlanma Felsefesi'nin temel özelliklerini anlamamızı istiyor. Verilen metin, bu dönemin anahtar kavramlarını çok net bir şekilde ortaya koyuyor: akıl, bilginin tek kaynağıdır; insan aklı hem doğayı hem de toplumu anlayıp dönüştürebilir; felsefe ve bilim toplumsal ilerlemeye hizmet etmelidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Bilgiye ulaşmada sezginin önceliğini savunması.

  Metinde açıkça belirtildiği gibi, 18. yüzyıl felsefesi "akıl, bilginin tek ve en güvenilir kaynağı olarak kabul edilmiştir" der. Sezgi, aklın doğrudan bir karşılığı değildir ve bu dönemde akılcılık ön plandadır. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.

• B) Geleneksel otoritelere koşulsuz bağlılığı teşvik etmesi.

  Aydınlanma felsefesi, aklı kullanarak sorgulamayı ve eleştirmeyi esas alır. Geleneksel otoriteler (kilise, mutlak monarşi gibi) genellikle sorgulanan ve eleştirilen kurumlar olmuştur. "Toplumu dönüştürme" fikri de mevcut düzeni sorgulamayı gerektirir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.

• C) Aklı kullanarak bireysel ve toplumsal özgürleşmeyi hedeflemesi.

  Metin, insan aklının "hem doğayı hem de toplumu anlayıp dönüştürebileceği" inancının yaygın olduğunu belirtiyor. Bu "dönüştürme" eylemi, bireylerin ve toplumun cehaletten, batıl inançlardan, baskıcı yönetimlerden kurtularak daha özgür ve rasyonel bir yapıya kavuşmasını amaçlar. Aydınlanma'nın temel sloganlarından biri olan "aklını kullanma cesaretini göster" (Sapere Aude!) tam da bu özgürleşme hedefini vurgular. Bu seçenek, verilen bilgilerle ve Aydınlanma'nın ruhuyla mükemmel bir uyum içindedir.

• D) Metafizik konuların bilimsel yöntemlerle açıklanabileceğini iddia etmesi.

  Aydınlanma, bilime ve akla büyük önem verse de, metafizik konular (fizikötesi, deneyle kanıtlanamayan konular) genellikle aklın sınırları içinde ele alınmaya çalışılmış veya eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Bilimsel yöntemler daha çok somut, deneysel konulara odaklanmıştır. Bu dönemde metafiziğin tamamen bilimsel yöntemlerle açıklanabileceği iddiası, dönemin genel eğilimini tam olarak yansıtmaz. Aksine, bazı düşünürler aklın metafizik konulardaki yetersizliğini vurgulamıştır.

• E) Doğaüstü güçlerin insan yaşamındaki etkisini vurgulaması.

  Aydınlanma felsefesi, doğaüstü açıklamalar yerine akla ve bilime dayalı, doğal neden-sonuç ilişkilerini aramıştır. Batıl inançlar ve doğaüstü güçlerin etkisi, bu dönemin eleştirdiği ve aşmaya çalıştığı kavramlardır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.

Yukarıdaki analizler ışığında, 18. yüzyıl felsefesinin en karakteristik özelliği, aklı kullanarak bireysel ve toplumsal özgürleşmeyi hedeflemesidir.

Cevap C seçeneğidir.