Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'anlam (zaman) kayması' vardır?
A) Haftaya hep birlikte tatile gidiyoruz.
B) Dün akşam televizyonda güzel bir film izledim.
C) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
D) Her sabah mutlaka bir saat yürüyüş yapar.
E) Kitap okumayı çok sevdiğini herkes bilir.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü dersimizde, Türkçede sıkça karşılaşılan ve bazen kafa karıştırabilen bir dil bilgisi konusu olan 'anlam (zaman) kayması'nı inceleyeceğiz. Bir cümlenin fiilinin çekimlendiği zaman kipi ile cümlenin ifade ettiği asıl zamanın farklı olması durumuna 'anlam kayması' denir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek bu kavramı daha iyi anlayalım:
- A) Haftaya hep birlikte tatile gidiyoruz.
- Bu cümlede fiilimiz "gidiyoruz"dur ve şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Ancak cümlenin başında yer alan "Haftaya" ifadesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtir. Yani, şimdiki zaman kipi kullanılmasına rağmen, eylem aslında gelecek zamanda yapılacaktır. İşte bu durum, 'anlam (zaman) kayması'na güzel bir örnektir. Şimdiki zaman, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır.
- B) Dün akşam televizyonda güzel bir film izledim.
- Bu cümlede fiilimiz "izledim"dir ve belirli geçmiş zaman (di'li geçmiş zaman) kipiyle çekimlenmiştir. Cümlenin zaman zarfı olan "Dün akşam" da geçmiş zamanı işaret etmektedir. Fiilin kipi ile cümlenin anlamı arasında bir uyumsuzluk yoktur. Dolayısıyla burada bir anlam kayması yoktur.
- C) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
- Bu cümlede fiilimiz "çıkacağız"dır ve gelecek zaman kipiyle çekimlenmiştir. Cümlenin zaman zarfı olan "Yarın sabah" da gelecek zamanı belirtmektedir. Fiilin kipi ile cümlenin anlamı tamamen uyumludur. Burada da bir anlam kayması söz konusu değildir.
- D) Her sabah mutlaka bir saat yürüyüş yapar.
- Bu cümlede fiilimiz "yapar"dır ve geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir. "Her sabah" ifadesi, eylemin düzenli olarak, alışkanlık halinde yapıldığını gösterir ki bu da geniş zamanın kullanım alanlarından biridir. Fiilin kipi ile cümlenin anlamı arasında bir uyumsuzluk yoktur. Bu nedenle anlam kayması yoktur.
- E) Kitap okumayı çok sevdiğini herkes bilir.
- Bu cümlede fiilimiz "bilir"dir ve geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir. Cümle, genel bir yargıyı veya her zaman geçerli olan bir durumu ifade etmektedir. Geniş zaman, genel yargıları ve her zaman geçerli durumları anlatmak için kullanılır. Fiilin kipi ile cümlenin anlamı uyumludur. Burada da bir anlam kayması yoktur.
Gördüğünüz gibi, A seçeneğindeki cümlede şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanılarak bir anlam (zaman) kayması yaratılmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
