Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, nesne-yüklem ilişkisi bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Dün gece yağan yağmur barajları doldurdu.
B) Söylediği sözlerle hepimizi çok kırdı.
C) Küçük çocuk, annesinin elini sıkıca tuttu.
D) Yolcular durakta otobüsün gelmesini bekliyor.
E) Anlattığı hikayeye herkes sessizce ağladı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden cümlelerin yüklemlerini nesne-yüklem ilişkisi bakımından incelememiz ve farklı olanı bulmamız isteniyor. Nesne-yüklem ilişkisi, fiillerin (yüklemlerin) nesne alıp alamaması durumudur. İki ana başlık altında inceleriz:
- Geçişli Fiiller: Nesne alabilen fiillerdir. Yükleme "kimi?" veya "neyi?" sorularını sorduğumuzda cevap alabiliyorsak, o fiil geçişlidir.
- Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiillerdir. Yükleme "kimi?" veya "neyi?" sorularını sorduğumuzda cevap alamıyorsak, o fiil geçişsizdir.
Şimdi her bir seçeneği bu bilgi ışığında inceleyelim:
- A) Dün gece yağan yağmur barajları doldurdu.
- Yüklem: "doldurdu" (doldurmak)
- "Neyi doldurdu?" diye sorduğumuzda "barajları" cevabını alırız.
- Bu durumda "doldurmak" fiili geçişlidir.
- B) Söylediği sözlerle hepimizi çok kırdı.
- Yüklem: "kırdı" (kırmak)
- "Kimi kırdı?" diye sorduğumuzda "hepimizi" cevabını alırız.
- Bu durumda "kırmak" fiili geçişlidir.
- C) Küçük çocuk, annesinin elini sıkıca tuttu.
- Yüklem: "tuttu" (tutmak)
- "Neyi tuttu?" diye sorduğumuzda "annesinin elini" cevabını alırız.
- Bu durumda "tutmak" fiili geçişlidir.
- D) Yolcular durakta otobüsün gelmesini bekliyor.
- Yüklem: "bekliyor" (beklemek)
- "Neyi bekliyor?" diye sorduğumuzda "otobüsün gelmesini" cevabını alırız.
- Bu durumda "beklemek" fiili geçişlidir.
- E) Anlattığı hikayeye herkes sessizce ağladı.
- Yüklem: "ağladı" (ağlamak)
- "Kimi ağladı?" veya "Neyi ağladı?" diye sorduğumuzda herhangi bir cevap alamayız. Cümledeki "anlattığı hikayeye" ifadesi dolaylı tümleçtir, nesne değildir.
- Bu durumda "ağlamak" fiili geçişsizdir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda A, B, C ve D seçeneklerindeki yüklemlerin geçişli fiiller olduğunu, E seçeneğindeki yüklemin ise geçişsiz bir fiil olduğunu görüyoruz. Bu nedenle E seçeneğindeki yüklem, nesne-yüklem ilişkisi bakımından diğerlerinden farklıdır.
Cevap E seçeneğidir.
