1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özneden sonra virgüller olduğu için noktalı virgül kullanımı doğru şekilde uygulanmıştır?
A) Ahmet; elma, armut ve muz aldı.
B) Kitap, defter, kalem; çantasına doldurdu.
C) Okul, bahçe, sınıf; hepsi tertemizdi.
D) Anne, baba, kardeş; birlikte yemek yediler.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, noktalı virgülün özel bir kullanımını, yani öznenin kendisi virgüllerle ayrılmış bir liste olduğunda nasıl kullanıldığını anlamamız gerekiyor. Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre, "Özneyi, içinde virgül bulunan diğer ögelerden ayırmak için noktalı virgül konur." kuralının bir uzantısı olarak, cümlenin öznesi birden fazla öğeden oluşuyor ve bu öğeler virgüllerle ayrılıyorsa, bu karmaşık özneyi cümlenin geri kalanından ayırmak için noktalı virgül kullanılır. Bu kullanım, özellikle özne uzun olduğunda veya özneden sonra gelen kelime özneyi özetleyen bir zamir olduğunda anlam karışıklığını önlemek için önemlidir.
- A) Ahmet; elma, armut ve muz aldı.
- Bu cümlede özne "Ahmet"tir ve kendi içinde virgül içermemektedir.
- Noktalı virgül, özne "Ahmet"i, virgüllerle ayrılmış nesne grubu ("elma, armut ve muz")ndan ayırmak için kullanılmıştır. Bu, noktalı virgülün doğru bir kullanımıdır (TDK'nin "Özneyi, içinde virgül bulunan diğer ögelerden ayırmak için" kuralına uyar). Ancak sorunun vurguladığı "özneden sonra virgüller olduğu için" ifadesi, öznenin kendisinin virgüllerle ayrılmış olmasını işaret edebilir. Bu nedenle, sorunun ana odağına tam olarak uymayabilir.
- B) Kitap, defter, kalem; çantasına doldurdu.
- Bu cümlede "Kitap, defter, kalem" özne değil, nesne grubudur. Cümlenin öznesi gizlidir (O).
- Noktalı virgülün burada kullanımı, virgüllerle ayrılmış nesneleri cümlenin geri kalanından ayırmak içindir, ancak bu, soruda belirtilen "özneden sonra virgüller olduğu için" kuralına uygun değildir. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- C) Okul, bahçe, sınıf; hepsi tertemizdi.
- Bu cümlede özne "Okul, bahçe, sınıf"tır. Gördüğünüz gibi, öznenin kendisi virgüllerle ayrılmış bir liste şeklindedir.
- Noktalı virgül, bu virgüllerle ayrılmış karmaşık özneyi, cümlenin geri kalanından ("hepsi tertemizdi") ayırmak için kullanılmıştır. Özellikle "hepsi" kelimesi, önceki listeyi özetleyen bir zamir olduğu için, noktalı virgülün burada kullanılması anlam karışıklığını önler ve öznenin sınırlarını net bir şekilde belirler. Bu kullanım, sorunun tam olarak aradığı durumdur.
- D) Anne, baba, kardeş; birlikte yemek yediler.
- Bu cümlede özne "Anne, baba, kardeş"tir ve tıpkı C seçeneğindeki gibi virgüllerle ayrılmış bir listedir.
- Noktalı virgül, bu karmaşık özneyi cümlenin geri kalanından ("birlikte yemek yediler") ayırmak için kullanılmıştır. Bu da noktalı virgülün doğru bir kullanımıdır ve C seçeneğine benzer bir yapıya sahiptir. Ancak, C seçeneğindeki "hepsi" gibi özneyi özetleyen bir zamirin varlığı, noktalı virgül kullanımını daha belirgin ve zorunlu kılar. Bu tür durumlarda (öznenin kendisi virgüllerle ayrılmış bir liste olduğunda ve özneden sonra özneyi özetleyen bir kelime geldiğinde) noktalı virgül kullanımı daha güçlü bir gereklilik taşır.
C ve D seçenekleri birbirine çok benzese de, C seçeneğindeki "hepsi" kelimesi, virgüllerle ayrılmış özne grubunu özetleyen bir zamir olduğu için, noktalı virgülün bu karmaşık özneyi cümlenin geri kalanından ayırma işlevini daha net ve kritik bir şekilde ortaya koyar. Bu durum, noktalı virgülün bu özel kullanımının en tipik ve açıklayıcı örneklerinden biridir.
Cevap C seçeneğidir.
