Hangi cümlede görülen geçmiş zaman eki (-di) farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Dün akşam çok güzel bir film izledik.
B) Bu kitabı geçen hafta kütüphaneden almıştım.
C) Sabah erkenden okula gitti.
D) Keşke sen de bizimle gelseydin.
Sevgili öğrenciler, bu soruda görülen geçmiş zaman eki olan "-di"nin farklı görevlerini inceleyeceğiz. Türkçede "-di" eki genellikle iki ana görevde kullanılır:
- 1. Görülen Geçmiş Zaman Kipi Oluşturmak: Fiil kök veya gövdesine doğrudan gelerek, eylemin geçmişte yapıldığını ve konuşan tarafından görüldüğünü veya bilindiğini ifade eder. (Örnek: geldi, yaptı)
- 2. Birleşik Zamanlı Fiil Oluşturmak (Hikaye Kipi): Başka bir kip ekinin (duyulan geçmiş zaman, gelecek zaman, dilek-şart kipi vb.) üzerine gelerek, o kipin geçmişte gerçekleştiğini veya geçmişle ilgili olduğunu belirtir. Bu duruma "hikaye kipi" denir. (Örnek: gelmişti, gelecekti, gelseydi)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün akşam çok güzel bir film izledik. Burada "izledik" fiilindeki "-di" eki, doğrudan fiil köküne gelerek eylemin geçmişte yapıldığını ve görüldüğünü bildiren görülen geçmiş zaman kipini oluşturmuştur. Bu bir haber kipidir, yani bir olayın gerçekleştiğini bildirir.
- B) Bu kitabı geçen hafta kütüphaneden almıştım. Burada "almıştım" fiilindeki "-tı" eki, "almış" (duyulan geçmiş zaman) kipinin üzerine gelerek duyulan geçmiş zamanın hikayesini oluşturmuştur. Yani birleşik zamanlı bir fiil yapmıştır. Bu da bir haber kipidir, geçmişte gerçekleşmiş bir olayı bildirir.
- C) Sabah erkenden okula gitti. Burada "gitti" fiilindeki "-ti" eki, doğrudan fiil köküne gelerek eylemin geçmişte yapıldığını ve görüldüğünü bildiren görülen geçmiş zaman kipini oluşturmuştur. Bu da bir haber kipidir, yani bir olayın gerçekleştiğini bildirir.
- D) Keşke sen de bizimle gelseydin. Burada "gelseydin" fiilindeki "-ydi" eki, "gelse" (dilek-şart kipi) kipinin üzerine gelerek dilek-şart kipinin hikayesini oluşturmuştur. Bu da birleşik zamanlı bir fiildir. Ancak diğer seçeneklerden farklı olarak, bu fiil bir dilek-şart kipidir. Yani bir olayın gerçekleştiğini bildirmekten ziyade, bir dileği, bir koşulu veya gerçekleşmemiş bir durumu ifade eder. Bu, bir haber kipi değil, bir dilek kipidir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve C seçeneklerindeki "-di" ekleri, fiillerin bir olayın geçmişte gerçekleştiğini bildiren "haber kipleri" içinde yer alırken; D seçeneğindeki "-di" eki, bir dileği veya gerçekleşmemiş bir koşulu ifade eden "dilek-şart kipi"nin hikayesini oluşturmuştur. Bu nedenle, D seçeneğindeki görevi diğerlerinden farklıdır.
Cevap D seçeneğidir.
