9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şimdiki zaman eki bir işin hem şu anda yapıldığını hem de süreklilik gösterdiğini ifade etmektedir?
A) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz.
B) Her pazar ailesini ziyaret ediyor.
C) Şu anda dışarıda yağmur yağıyor.
D) Üç yıldır aynı şirkette çalışıyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda şimdiki zaman ekinin (-yor) farklı anlamlarını inceleyeceğiz. Şimdiki zaman eki, Türkçede sadece "şu an" yapılan eylemleri değil, aynı zamanda gelecek zamanı, geniş zamanı veya geçmişten günümüze devam eden süreklilikleri de ifade edebilir. Soru bizden, hem şu anda devam eden hem de uzun süreli bir süreklilik gösteren kullanımı bulmamızı istiyor.
- A) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz.
- Buradaki "çıkıyoruz" fiili şimdiki zaman eki almıştır ancak "yarın sabah" ifadesi cümlenin gelecek zaman anlamı taşıdığını gösterir. Bu, şimdiki zaman ekinin kesinleşmiş gelecek planlarını anlatma işlevidir. Yani, eylem şu anda yapılmıyor ve süreklilikten ziyade gelecekteki tek bir olayı ifade ediyor.
- B) Her pazar ailesini ziyaret ediyor.
- "Ziyaret ediyor" fiili şimdiki zaman eki almıştır. Ancak "her pazar" ifadesi, bu eylemin düzenli olarak tekrarlandığını, bir alışkanlık veya genel bir durumu ifade ettiğini gösterir. Bu, şimdiki zaman ekinin geniş zaman (her zaman yapılan) anlamında kullanılmasıdır. Eylem şu anda yapılıyor olabilir ama cümlenin vurgusu "şu an"dan ziyade "genel olarak" üzerinedir ve uzun süreli bir "işin" sürekliliğini değil, bir alışkanlığın tekrarını anlatır.
- C) Şu anda dışarıda yağmur yağıyor.
- "Yağıyor" fiili şimdiki zaman eki almıştır ve "şu anda" ifadesiyle desteklenmiştir. Bu cümle, eylemin tam olarak konuşma anında gerçekleştiğini ve devam ettiğini belirtir. Bu, şimdiki zaman ekinin temel ve en yaygın kullanımıdır. Eylem şu anda devam etmektedir, ancak "üç yıldır çalışmak" gibi uzun soluklu bir "işin" sürekliliğini değil, anlık bir olayın devamlılığını ifade eder.
- D) Üç yıldır aynı şirkette çalışıyor.
- "Çalışıyor" fiili şimdiki zaman eki almıştır. "Üç yıldır" ifadesi, bu eylemin geçmişte başladığını ve konuşma anında da devam ettiğini, yani bir süreklilik arz ettiğini açıkça gösterir. Bu cümlede, eylem hem şu anda (konuşma anında) devam etmektedir hem de geçmişten günümüze uzanan uzun soluklu bir "işin" (çalışma eyleminin) sürekliliğini ifade etmektedir. Bu kullanım, soruda istenen "hem şu anda yapıldığını hem de süreklilik gösterdiğini" anlamını tam olarak karşılar.
Bu analizlere göre, D seçeneğindeki cümle şimdiki zaman ekinin hem anlık devamlılık hem de geçmişten günümüze uzanan uzun süreli devamlılık anlamını bir arada taşımaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
