9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde konuşma çizgisi öncesinde iki nokta kullanımı doğru değildir?
A) Başkan: "Toplantıyı açıyorum" diyerek sözlerine başladı.
B) Doktor: hastasına baktı ve: "Durumunuz iyiye gidiyor" dedi.
C) Hakem: "Oyun kurallarına uyun" diye oyuncuları uyardı.
D) Sunucu: "Programımıza hoş geldiniz" diyerek gülümsedi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda konuşma çizgisi (tırnak içinde verilen doğrudan anlatım) öncesinde iki nokta işaretinin doğru kullanılıp kullanılmadığını inceleyeceğiz. İki nokta işareti, genellikle bir açıklama yapılacağı, örnekler verileceği veya bir alıntı ya da doğrudan konuşma aktarılacağı zaman kullanılır. Doğrudan konuşma öncesinde kullanımı da belirli kurallara tabidir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Başkan: "Toplantıyı açıyorum" diyerek sözlerine başladı.
- Burada "Başkan" sözü söyleyen kişiyi belirtiyor ve hemen ardından doğrudan konuşma ("Toplantıyı açıyorum") geliyor. İki nokta, konuşmayı başlatan kişiden sonra doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- B) Doktor: hastasına baktı ve: "Durumunuz iyiye gidiyor" dedi.
- Bu cümlede bir hata bulunmaktadır. İlk iki nokta ("Doktor:") yanlış yerde kullanılmıştır. Doğrudan konuşma ("Durumunuz iyiye gidiyor") öncesinde bir eylem ("hastasına baktı") ve bağlaç ("ve") bulunmaktadır. İki nokta, doğrudan konuşmayı veya alıntıyı başlatan ifadenin hemen öncesinde gelmelidir. Burada "Doktor hastasına baktı ve" ifadesi, konuşmayı hazırlayan bir giriştir. Bu durumda, iki nokta sadece konuşmanın hemen öncesinde, yani "ve" bağlacından sonra kullanılmalıdır. Cümle, "Doktor hastasına baktı ve: 'Durumunuz iyiye gidiyor' dedi." şeklinde olmalıydı. İlk iki nokta gereksiz ve yanlıştır.
- C) Hakem: "Oyun kurallarına uyun" diye oyuncuları uyardı.
- Burada "Hakem" sözü söyleyen kişiyi belirtiyor ve hemen ardından doğrudan konuşma ("Oyun kurallarına uyun") geliyor. İki nokta, konuşmayı başlatan kişiden sonra doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- D) Sunucu: "Programımıza hoş geldiniz" diyerek gülümsedi.
- Burada "Sunucu" sözü söyleyen kişiyi belirtiyor ve hemen ardından doğrudan konuşma ("Programımıza hoş geldiniz") geliyor. İki nokta, konuşmayı başlatan kişiden sonra doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
Gördüğümüz gibi, B seçeneğindeki ilk iki nokta işareti, doğrudan konuşmayı başlatan ifadenin hemen öncesinde gelmediği için yanlış kullanılmıştır. İki nokta, konuşmayı veya alıntıyı doğrudan tanıtmalıdır.
Cevap B seçeneğidir.
