10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "için" kelimesi amaç-sonuç ilişkisi kurmamıştır?
A) Sağlıklı olmak için spor yapıyor
B) Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu
C) Görmek için tiyatroya gidiyor
D) Öğrenmek için kursa kaydoldu
Sevgili öğrenciler, bu soruda "için" kelimesinin cümledeki görevini, yani amaç-sonuç mu yoksa neden-sonuç mu ilişkisi kurduğunu bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki ilişki türünü hatırlayalım:
- Amaç-sonuç ilişkisi: Bir eylemin hangi hedefle, ne maksatla yapıldığını belirtir. "Ne amaçla?" sorusuna cevap verir. Amaç genellikle henüz gerçekleşmemiştir, eylem o amacı gerçekleştirmek için yapılır. (Örnek: Başarılı olmak için çok çalışıyor.)
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir eylemin veya durumun hangi sebeple, hangi gerekçeyle ortaya çıktığını belirtir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir. Neden, eylemden önce gerçekleşmiş veya eylemle birlikte var olan bir durumdur. (Örnek: Hasta olduğu için okula gelemedi.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sağlıklı olmak için spor yapıyor
- Burada "spor yapma" eyleminin amacı "sağlıklı olmak"tır. Yani kişi sağlıklı olma hedefiyle spor yapmaktadır. "Ne amaçla spor yapıyor?" sorusuna "Sağlıklı olmak için" cevabını alabiliriz. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir.
- B) Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu
- Burada "pikniğin iptal olması" durumunun sebebi "yağmur yağması"dır. Yağmur yağması, pikniğin iptal edilmesine neden olmuştur. "Piknik neden iptal oldu?" sorusuna "Yağmur yağdığı için" cevabını alırız. Yağmur yağması bir amaç değil, gerçekleşmiş bir nedendir. Bu bir neden-sonuç ilişkisidir.
- C) Görmek için tiyatroya gidiyor
- Burada "tiyatroya gitme" eyleminin amacı "görmek"tir. Kişi bir oyunu veya gösteriyi görme hedefiyle tiyatroya gitmektedir. "Ne amaçla tiyatroya gidiyor?" sorusuna "Görmek için" cevabını alabiliriz. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir.
- D) Öğrenmek için kursa kaydoldu
- Burada "kursa kaydolma" eyleminin amacı "öğrenmek"tir. Kişi bir şeyi öğrenme hedefiyle kursa kaydolmuştur. "Ne amaçla kursa kaydoldu?" sorusuna "Öğrenmek için" cevabını alabiliriz. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir.
Gördüğümüz gibi, A, C ve D seçeneklerinde "için" kelimesi bir eylemin amacını belirtirken, B seçeneğinde bir durumun nedenini belirtmektedir. Bu nedenle, amaç-sonuç ilişkisi kurmayan cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
