4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı yanlıştır?
A) Ormanda da sessizlik hakimdi.
B) Yağmur yağdıda her yer ıslandı.
C) Kuşlar da yuvalarına dönmüştü.
D) Bulutlar da dağılmaya başladı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede sıkça karıştırılan "de/da" bağlacının yazım kurallarını hatırlayacağız. "De/da" bağlacı ile "-de/-da" hal ekinin farkını iyi anlamak, doğru yazım için çok önemlidir.
Temel Kural:
- Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve "dahi, bile, de" anlamlarını katar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu veya anlam daralması olur.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hal eki) ise her zaman bitişik yazılır ve "nerede?" sorusuna cevap verir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsız hale gelir. Ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" şeklini de alabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ormanda da sessizlik hakimdi.
- Buradaki "da", bağlaçtır. "Ormanda sessizlik hakimdi." cümlesinden "da" çıkarıldığında cümle hala anlamlıdır. "Ormanda bile sessizlik hakimdi" anlamı taşır. Ayrı yazımı doğrudur.
- B) Yağmur yağdıda her yer ıslandı.
- Buradaki "da" bağlaç olarak kullanılmış ve yanlış bir şekilde önceki kelimeye bitişik yazılmıştır. Bağlaç olan "de/da" hiçbir zaman bitişik yazılmaz. Eğer bağlaç olsaydı "Yağmur yağdı da her yer ıslandı." şeklinde ayrı yazılması gerekirdi. Bu haliyle yazım yanlışı yapılmıştır.
- C) Kuşlar da yuvalarına dönmüştü.
- Buradaki "da", bağlaçtır. "Kuşlar yuvalarına dönmüştü." cümlesinden "da" çıkarıldığında cümle hala anlamlıdır. "Kuşlar bile yuvalarına dönmüştü" anlamı taşır. Ayrı yazımı doğrudur.
- D) Bulutlar da dağılmaya başladı.
- Buradaki "da", bağlaçtır. "Bulutlar dağılmaya başladı." cümlesinden "da" çıkarıldığında cümle hala anlamlıdır. "Bulutlar bile dağılmaya başladı" anlamı taşır. Ayrı yazımı doğrudur.
Görüldüğü gibi, B seçeneğindeki "da" bağlacı, kurala aykırı olarak bitişik yazılmıştır. Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılmalıdır.
Cevap B seçeneğidir.
