Türkiye'nin Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan ve uluslararası ticaret için hayati öneme sahip olan boğazlar hangi antlaşma ile güvence altına alınmıştır?
A) Lozan AntlaşmasıSevgili öğrenciler, bu soru Türkiye'nin jeopolitik konumu ve uluslararası hukuk açısından çok önemli bir konuyu ele alıyor: Türk Boğazları'nın (Çanakkale ve İstanbul Boğazları) statüsü.
Öncelikle, Türk Boğazları'nın neden bu kadar önemli olduğunu hatırlayalım. Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan bu su yolları, hem Türkiye için stratejik bir konumda yer alır hem de Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler başta olmak üzere, dünya ticareti ve denizciliği için hayati bir geçiş noktasıdır. Bu nedenle, boğazların statüsü tarih boyunca uluslararası ilişkilerde önemli bir yer tutmuştur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Lozan Antlaşması: 1923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması, modern Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğindedir. Boğazlar konusu da bu antlaşmada ele alınmıştır. Ancak Lozan'a göre Boğazlar, uluslararası bir komisyonun denetiminde ve silahsızlandırılmış bir statüdeydi. Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliği tam değildi. Bu durum, Türkiye'nin güvenliği açısından bazı endişelere yol açıyordu.
B) Montrö Boğazlar Sözleşmesi: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini geri kazanmasını sağlamıştır. Bu sözleşme ile Boğazlar Komisyonu kaldırılmış, Türkiye'ye Boğazları askerileştirme hakkı verilmiş ve savaş gemilerinin geçişi ile ilgili kurallar belirlenmiştir. Ticaret gemilerinin geçişi ise barış zamanında tam serbestlik ilkesine dayanır. Montrö, uluslararası ticaret ve güvenlik dengesini gözeten, günümüzde de geçerliliğini koruyan çok önemli bir antlaşmadır. Soru metninde belirtilen "Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan ve uluslararası ticaret için hayati öneme sahip olan boğazlar hangi antlaşma ile güvence altına alınmıştır?" ifadesi tam olarak Montrö'nün sağladığı güvenceyi anlatmaktadır.
C) Ankara Antlaşması: 1921 ve 1926 yıllarında imzalanan Ankara Antlaşmaları, Türkiye'nin güney sınırlarını (Suriye ve Irak ile) belirleyen antlaşmalardır. Boğazların uluslararası statüsü ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
D) İstanbul Sözleşmesi: Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi olarak bilinen İstanbul Sözleşmesi, insan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği alanında bir sözleşmedir. Türk Boğazları'nın statüsü ile hiçbir ilgisi bulunmamaktadır.
Görüldüğü gibi, Türkiye'nin Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan boğazlar üzerindeki egemenliğini ve uluslararası geçiş rejimini düzenleyen, uluslararası ticaret için hayati öneme sahip olan antlaşma Montrö Boğazlar Sözleşmesi'dir.
Cevap B seçeneğidir.
