5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil yanlış yazılmıştır?
A) Bu haber beni çok üzdü.
B) Yarınki maçı iple çekiyorum.
C) Seninle aynı sınıfta okuyacağım için çok memnum oldum.
D) Bütün gün ders çalışmaktan yoruldum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik fiillerin doğru yazımıyla ilgili bilgimizi sınayacağız. Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan fiillerdir. Türkçede farklı türde birleşik fiiller bulunur ve bunların yazım kuralları da farklılık gösterebilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi seçenekte birleşik fiilin yanlış yazıldığını bulalım:
- Birleşik Fiiller ve Yazım Kuralları: Türkçede üç ana birleşik fiil türü vardır: anlamca kaynaşmış birleşik fiiller (deyimsiler), kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma fiilleri) ve yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller (etmek, eylemek, olmak, kılmak, buyurmak fiilleriyle kurulanlar). Bu soruda özellikle yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin yazımına dikkat etmemiz gerekiyor.
- Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı: Bir isim veya sıfatla "etmek, eylemek, olmak, kılmak, buyurmak" yardımcı fiillerinden biri birleşirken, eğer bir ses düşmesi (kaybolmak < kayıp olmak), ses türemesi (hissetmek < his etmek) veya ses değişimi meydana gelirse, bu birleşik fiiller bitişik yazılır. Eğer herhangi bir ses olayı (düşmesi, türemesi, değişimi) meydana gelmezse, bu birleşik fiiller ayrı yazılır (örneğin: yardım etmek, arz etmek, fark etmek).
- A) Bu haber beni çok üzdü. Bu cümlede "üzdü" fiili basit bir fiildir, birleşik fiil değildir. Yazımında herhangi bir yanlışlık yoktur.
- B) Yarınki maçı iple çekiyorum. Bu cümlede "iple çekmek" bir deyimdir, yani anlamca kaynaşmış birleşik fiildir. Deyimler genellikle ayrı yazılır ve burada da doğru bir şekilde ayrı yazılmıştır. Yazımında herhangi bir yanlışlık yoktur.
- C) Seninle aynı sınıfta okuyacağım için çok memnum oldum. Bu cümlede "memnun olmak" yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir. "Memnun" kelimesi ile "olmak" yardımcı fiili birleşirken herhangi bir ses düşmesi, türemesi veya değişimi meydana gelmez. Bu nedenle "memnun olmak" ayrı yazılmalıdır: "memnun oldum". Ancak seçenekte "memnum oldum" şeklinde yazılmıştır. Burada iki hata bulunmaktadır:
- Birincisi, "memnun" kelimesinin "memnum" şeklinde yanlış yazılmasıdır. Doğrusu "memnun" olmalıdır.
- İkincisi, "memnun olmak" birleşik fiili ayrı yazılması gerekirken, "memnum oldum" şeklindeki yazım, hem kelimenin yanlış yazılması hem de birleşik fiilin doğru formunun bozulması nedeniyle hatalıdır. Dolayısıyla, birleşik fiil yanlış yazılmıştır.
- D) Bütün gün ders çalışmaktan yoruldum. Bu cümlede "yoruldum" fiili basit bir fiildir, birleşik fiil değildir. Yazımında herhangi bir yanlışlık yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki "memnum oldum" ifadesinin hem "memnun" kelimesinin yanlış yazılması hem de yardımcı fiille kurulan birleşik fiilin doğru yazım kuralına uymaması nedeniyle hatalı olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
