Yazım kuralları LGS soruları Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

A) Sinemaya gitmeyide çok severim.
B) O kitabı ben de okudum.
C) Akşamki toplantıda Ayşe de vardı.
D) Bu soruyu Mehmet de çözmüş.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karıştırılan "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili. Bu konuyu netleştirmek için adım adım ilerleyelim.

"De/Da" Bağlacı ve Eki Arasındaki Fark:

Türkçede "de/da" iki farklı şekilde karşımıza çıkar: ya bir bağlaçtır ya da bir hal ekidir. Bu ikisini ayırt etmenin en kolay yolu, "çıkarma yöntemi"dir:

• Eğer "de/da"yı cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece daralıyor veya değişiyorsa, o bir bağlaçtır ve her zaman ayrı yazılır. (Örnek: "Ben de geldim." cümlesinden "de"yi çıkarırsak "Ben geldim." olur. Anlam değişse de cümle bozulmadı.)
• Eğer "de/da"yı cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı tamamen bozuluyor veya cümle anlamsız hale geliyorsa, o bir ek (bulunma hal eki)dir ve her zaman bitişik yazılır. (Örnek: "Evde kimse yok." cümlesinden "de"yi çıkarırsak "Ev kimse yok." olur. Cümle tamamen bozuldu.)

Şimdi seçenekleri bu kurala göre tek tek inceleyelim:

• A) Sinemaya gitmeyide çok severim.

  Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Sinemaya gitmeyi çok severim."

  Cümle anlamlı olmaya devam ediyor. Sadece "başka şeyleri sevdiğim gibi sinemaya gitmeyi de severim" anlamı yerine "sinemaya gitmeyi severim" anlamı oluştu. Bu durumda "de", bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir.

  Ancak cümlede "gitmeyide" şeklinde bitişik yazılmıştır. Bu, yazım yanlışıdır. Doğrusu "Sinemaya gitmeyi de çok severim." olmalıdır.

• B) O kitabı ben de okudum.

  Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "O kitabı ben okudum."

  Cümle anlamlı olmaya devam ediyor. "Başkaları okuduğu gibi ben de okudum" anlamı yerine "ben okudum" anlamı oluştu. Bu durumda "de", bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir.

  Cümlede "ben de" şeklinde ayrı yazılmıştır. Bu, doğru bir kullanımdır.

• C) Akşamki toplantıda Ayşe de vardı.

  Bu cümlede iki tane "de/da" var. Önce "toplantıda" kelimesindeki "da"yı inceleyelim: "Akşamki toplantı Ayşe de vardı." Cümle bozuldu, anlamsızlaştı. Demek ki "toplantıda" kelimesindeki "-da" bir ektir ve bitişik yazılması doğrudur.

  Şimdi "Ayşe de" kelimesindeki "de"yi inceleyelim: "Akşamki toplantıda Ayşe vardı." Cümle anlamlı olmaya devam ediyor. "Başkaları olduğu gibi Ayşe de vardı" anlamı yerine "Ayşe vardı" anlamı oluştu. Demek ki "Ayşe de" kelimesindeki "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir.

  Cümlede her iki kullanım da kurallara uygun şekilde yapılmıştır. "toplantıda" bitişik, "Ayşe de" ayrı yazılmıştır. Bu, doğru bir kullanımdır.

• D) Bu soruyu Mehmet de çözmüş.

  Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Bu soruyu Mehmet çözmüş."

  Cümle anlamlı olmaya devam ediyor. "Başkaları çözdüğü gibi Mehmet de çözmüş" anlamı yerine "Mehmet çözmüş" anlamı oluştu. Bu durumda "de", bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir.

  Cümlede "Mehmet de" şeklinde ayrı yazılmıştır. Bu, doğru bir kullanımdır.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili yanlışlığın A seçeneğinde yapıldığı açıkça görülmektedir. "Sinemaya gitmeyi de" şeklinde ayrı yazılması gerekirken, bitişik yazılmıştır.

Cevap A seçeneğidir.